Συνέντευξη Μάκη Μπαλαούρα στο Κόκκινο, στον Αλέξη Βάκη

17 Φεβρουαρίου 2026

Θέμα: «Τα τραγούδια που ακούγαμε στη δικτατορία και παίρναμε δύναμη»

Μ’ αφορμή την 53η επέτειο μετά τη δίκη των 11, 14 Φλεβάρη 1973

Ηχητικό με το τραγούδι: «Δώδεκα παιδιά στους δρόμους, δώδεκα παιδιά»

Α. Βάκης: Ακούσαμε ένα τραγούδι που ηχογραφήθηκε πρώτη φορά το 1973 Με τους λογοκριμένους στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου Για αυτά τα 12 παιδιά. Και ενάμισι χρόνο αργότερα όταν έπεσε πια η δικτατορία με τους αλογόκριτους πλέον στίχους, που συμπεριλήφθηκε στα τραγούδια του δρόμου. Ένα τραγούδι βεβαίως του Μάνου Λοΐζου που ακούσαμε από τη χορωδία Κακίτση. Ένα τραγούδι που αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός που έγινε επί δικτατορίας Και που σημαδεύει μια καμπή του αντιδικτατορικού αγώνα Γι' αυτή την καμπή θα μιλήσουμε σήμερα Και μιας και έχω τηλεφωνικά έναν καλεσμένο που αδημονεί να μας μιλήσει Μπορώ να ρωτήσω αμέσως τον Μάκη Μπαλαούρα, γνωστό και μη εξαιρετέο Για ποια 12 παιδιά μας μιλάει ο ποιητής Μάκης;

Η «Μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ»

Μ. Μπαλαούρας: Καλησπέρα να είστε καλά και εσείς και οι ακροατές μας.

Για τα 12 παιδιά, ήταν οι 12 που έφτιαξαν την πολύ γνωστή τότε «Μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ». Ήταν μια μελέτη που αφορούσε τα προβλήματα της σχολής και τα προβλήματα της παιδείας της εποχής εκείνης και ήταν σημαντική για 2-3 λόγους Ο πρώτος ήταν η ίδια η μελέτη που έβαζε υπαινικτικά κάποια πράγματα. Μιλούσε για ελευθερία, μιλούσε για δυνατότητες ελεύθερης έκφρασης, για τους διορισμένους, δηλαδή ότι πρέπει να εκλέγουμε εμείς τους εκπροσώπους μας, γιατί τότε, οι νεότεροι δεν τα ξέρουν, είχε διορίσει η Χούντα στα Διοικητικά Συμβούλια των σχολών εγκάθετους δικούς της. Και κάναμε αυτή τη μελέτη Ήταν μια πρωτόγνωρη κίνηση γιατί μέχρι τότε εμείς που τρέχαμε στον αγώνα, στο κίνημα. Κάναμε πράξεις και βγάζαμε θέσεις Που ήταν εναντίον αυτού αυτού εκείνου. Η μελέτη είχε πολύ περισσότερες προτάσεις. Θέλουμε αυτό, απαιτούμε αυτό, θέλουμε να γίνει αυτό. Και είχαμε σαν συνέπεια να μας περάσουν Πειθαρχικό, επειδή δεν μπορούσαν διαφορετικά, έγινε σάλος. Οι διανοούμενοι, ο Μαρωνίτης για παράδειγμα, ο εξαιρετικός Δημήτρης Μαρωνίτης. Έγραψε επιφυλλίδα στο ΒΗΜΑ Με το τίτλο «Η μικρή Αντιγόνη και ο χορός των δώδεκα» Η μικρή Αντιγόνη ήταν η Πόπη Βουτσινά. Τότε μαζί με τον Σταύρο Κουρεμένο και τον Νίκο Ράφτη στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων, τους περάσαν πειθαρχικό για τη δράση τους. Οι δώδεκα είμαστε εμείς, ο χορός των δώδεκα. Αυτό έγινε τότε, πέραν της μελέτης αυτής καθ’ αυτής, οι συνέπειες ήταν σημαντικές. Συσπειρώσαμε ένα πάρα πολύ μεγάλο πλήθος κόσμου. Στις συνελεύσεις και στις δράσεις. Γιατί ήταν δικτατορία, τότε κρυβόμαστε. Φοβόμαστε.

Α. Β: Η Μελέτη των Δώδεκα έγινε το 1972.

Μ. Μ: Αρχίσαμε από το τέλος του ’72. Και καταλήξαμε στις 25 Γενάρη Μοιράσαμε το κείμενο πάλι με προφυλάξεις σοβαρές. Εκεί αναδείχθηκε και ο φίλος μας, ο αγαπημένος, μπορεί να τον έχεις ακούσει, ο Πράκτορας, ο Κώστας Σμυρνής, που είναι μία άλλη ιστορία. Εκεί λοιπόν δεν τολμούσε η ασφάλεια, εμένα με είχαν πιάσει πολλές φορές, όπως και άλλους, όπως τον Δημήτρη Παπαχρήστο. Τότε δεν μπορούσαμε να μας πειράξουνε γιατί είχε γίνει σάλος και διεθνώς. Δεν ήταν μόνο στην Ελλάδα. Ο Πεσμαζόγλου που ήταν εκδιωχθείς καθηγητής πανεπιστημίου, έγραψε και αυτός για το επιστημονικό βάθος της μελέτης.

Α. Β: Βάλε μια τελεία Μάκη, δεν θα προλάβουμε να πούμε τίποτα. Είσαι χείμαρρος και το ξέρουμε

Μ. Μ: Μία φράση μονάχα Ότι έγινε αφορμή της μελέτης, του Πειθαρχικού, κάναμε την απολογία μας και έγινε η πρώτη μεγάλη μαζικότατη συγκέντρωση στο προαύλιο της ΑΣΟΕΕ. Και επομένως ανοίξαμε δρόμους τότε.

Α. Β: Λοιπόν, είναι ο Μάκης Μπαλαούρας Αυτός ο χείμαρρος που ακούτε Είναι από το σπίτι του γιατί πέρασε ένα μικρό πρόβλημα υγείας Αλλά αυτό τα μασάει ο Μάκης. Απλώς δεν μπορούσε να έρθει εδώ στο στούντιο. Οικονομολόγος ως προς το επάγγελμα. Είπαμε, φοιτητής ΑΣΟΕΕ τότε. Και διετέλεσε και βουλευτής Ηλείας του ΣΥΡΙΖΑ Από το 2015 έως το 2019 Έτσι δεν είναι Μάκη;

Μ. Μ: Ναι, ναι, ναι, ακριβώς είναι.

Α. Β: Συναγωνιστής και σύντροφός μας, αυτά είναι αδιαπραγμάτευτα πράγματα. Ήταν ένας από τους 12 με την μελέτη των ΑΣΟΕ Με τη μελέτη των 12 Της ΑΣΟΕΕ Αλλά ήταν και ένας από τους 11. Γιατί μπερδευόμαστε με τα νούμερα, που παραπέμφτηκαν σε δίκη πριν από 53 χρόνια και τρεις μέρες, ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου 14 Φεβρουαρίου του 1973. Μεγάλη συγκέντρωση στο Πολυτεχνείο, πάνω από 2.000 άτομα, διαμαρτυρόσασταν ενάντια στον νόμο 1347 και την στράτευση των φοιτητών.

Η πρώτη κατάληψη του Πολυτεχνείου και η δίκη των 11

Μ. Μ: Σωστά. Λοιπόν, εκεί έγινε το ότι εμείς που ήμασταν δακτυλοδεικτούμενοι τότε. Δεν πήγαμε στο Πολυτεχνείο μέσα, είμασταν στο Μουσείο και παρακολουθούσαμε τις εξελίξεις. Εγώ προσέγγισα το Πολυτεχνείο στο περίπτερο που υπάρχει στη γωνία μεταξύ Μουσείου και Πολυτεχνείου, ένα περίπτερο υπάρχει ακόμα. Να πάρω δήθεν τσιγάρα για να δω τι γίνεται. Και με βουτάνε οι ασφαλίτες. Μ’ είχαν εντοπίσει προφανώς. Με βουτάνε και με έκαναν τόπι στο ξύλο.

Α. Β: Από εκεί είναι και η φωτογραφία Που είσαι με το μάτι μαυρισμένο Και που τρομάζει ο κόσμος που σε βλέπει. Έτσι;

Μ. Μ: Ναι τότε έχασα πολλές φιλενάδες, όχι, πλάκα κάνω!

Α. Β: Όχι τις κέρδισες στο μέλλον μετά. Γιατί ήσουν και γόης Μάκη.

Μ. Μ: Λοιπόν, και στην ασφάλεια με χτυπήσανε στο μάτι και για αυτό έγινε πολύ μαύρο Και πολύ κλεισμένο. Τέλος πάντων Είμαστε οι μοναδικοί που έδειξε η δικτατορία χτυπημένοι. Πολλοί άνθρωποι περάσαν τα πάνδεινα. Πάρε τον Παναγούλη, τον Παύλο Κλαυδιανό Όπου περάσαν τα πάνδεινα. Δεν τους είχε δείξει ποτέ η αστυνομία.

Α. Β: Στα δικαστήρια φαινόντουσαν, ας πούμε ατσαλάκωτοι.

Μ. Μ: Ναι Έτσι πηγαίνανε Με το σακάκι τους,

Α. Β: Το πρόσωπό τους καθαρό, χωρίς χτυπήματα

Μ. Μ: Ναι. Αυτό έκαναν. Δεν ήταν από λάθος, ήταν για να τρομοκρατήσει το φοιτητικό κίνημα. Τους άλλους είναι κομμουνιστές, είναι έτσι και αλλιώς, παράνομες οργανώσεις Εδώ είναι μαζικό κίνημα. Κάτσε να τους δείξουμε χτυπημένους να μην τολμήσουν ξανά να βγουν στους δρόμους. Αυτό ήταν. Αυτό ήταν 14 Φεβρουαρίου του 1973.

Με τους νόμους 509/1947 και 4.000/1958

Α. Β: Λοιπόν Σε αυτή τη δίκη, περάσατε 11 άνθρωποι από δίκη

Μ. Μ: Έντεκα άνθρωποι, καταδικαστήκαμε εκτός από τρείς, καταδικαστήκαμε με αναστολή. Μεταξύ των κατηγοριών, ήταν ο μισός ποινικός κώδικας, αλλά το χειρότερο, πήγανε να μας περάσουν και με τον Νόμο 509! Αλλά ευτυχώς επρυτάνευσαν ποιο νουνεχείς σκέψεις δικές τους, Για κατασκοπία, καταλαβαίνεις τώρα…

Α. Β: Ναι καταλαβαίνω

Μ. Μ: Και μας περάσανε Και με το νόμο 4.000 περί το τεντιμποϊσμού.

Α. Β: Τότε που ήταν στο φόρτε του, αυτό που βλέπουμε στις ταινίες, δηλαδή που κουρεύανε τους μαθητές που πετάγανε τα γιαούρτια.

Μ. Μ: Και μία ταμπέλα μπροστά τους που λέγε «Είμαι τεντιμπόης». Η Δίκη μας είχε πάλι ένα τεράστιο αντίκτυπο διεθνώς πάλι…

Α. Β: Να αναφέρουμε τα ονόματα υμών με υ των 11 πλέον. Τους έχω προσθέσει. Και μπορώ να τους διαβάσω. Είναι ο Παρασκευάς Βάγιας, ο Σεραφείμ Δημακόπουλος, ο Μάκης Μπαλαούρας, ο Κυριάκος Σταμέλος, ο Βλάσης Γιαροκάπης, ο Ηλίας Κατοπόδης, ο Βασίλης Χριστόπουλος, ο Σάκης Παπαθεοδώρου, ο Αλκιβιάδης Πρέπης, ο Μάνος Τζανετής και ο Δημήτρης Αρχοντής. Δύο ή τρεις από αυτούς τους έντεκα δεν βρίσκονται πια στη ζωή Μάκη.

Μ. Μ: Ναι ο Τζανετής και ο Κυριάκος Σταμέλος. Δυστυχώς. Ήτανε παλληκάρια, πάρα πολύ σημαντικά!

Α. Β: Η ιδέα που είχαμε Και που μάλλον την καταστρατηγούμε Γιατί πρέπει να πούμε και τα γεγονότα Ήταν να φτιάξουμε με αφορμή αυτή την επέτειο ένα ιδιότυπο soundtrack της χούντας. Δηλαδή τον ηχητικό περίγυρο, σε εσάς τους αντιδικτατορικούς φοιτητές. Τι ακούγατε ρε παιδί μου και παίρνατε δύναμη εκείνα τα περίεργα χρόνια.

Μ. Μ: Ναι Κοίταξε να δεις ακούγαμε βασικά λαϊκά και αντάρτικα. Τα αντάρτικα δεν τα γνωρίζαμε, καταρχάς δεν γεννηθήκαμε τότε. Τα ψάχναμε, τα ζούσαμε..

Α. Β: Ρωτάγατε τους παλιότερους και τα μάθατε κάποια στιγμή.

Μ. Μ: Και βασικά αυτό το κάναμε στις ταβέρνες.

Α. Β: Να ακούσουμε ένα τέτοιο τραγούδι που τραγουδούσατε, το οποίο βέβαια εμείς το μάθαμε στην μεταπολίτευση. «Μαλλιά σγουρά, μαλλιά κοράκου χρώμα». Το έχουν πει πολλοί, το έχει πει βεβαίως και ο Πέτρος Πανδής, σ’ αυτή την φοβερή εκτέλεση με ένα ενορχηστρωτή τον Πέτρο Πανδή. Αυτά τα μαλλιά σγουρά λοιπόν θα μας θα βάλει τώρα ο Γιάννης Ηλιάδης να πάρουμε λίγο χρώμα.

Ηχητικό με το Αντάρτικο: «Μαλλιά σγουρά, μαλλιά κοράκου χρώμα»

Α. Β: Στις ταβέρνες λοιπόν επί δικτατορίας που συναντήθηκαν με τα τραγούδια η γενιά της εθνικής αντίστασης με τους αντιδικτατορικούς φοιτητές που βεβαίως είχαν και μια εκλεκτική συγγένεια με την αριστερά έτσι δεν είναι Μάκη, Μπαλαούρα; Εσύ δεν ήσουν από αριστερή οικογένεια όταν ήρθες από τα μέρη σου, από την Ηλεία αλλά έγινες.

Μ. Μ: Έτσι είναι. Ούτε ο Δημήτρης Παπαχρήστος ήταν από αριστερή οικογένεια και πολλοί από εμάς. Ο μόνος που ήταν πατενταρισμένος τότε αριστερός ήταν ο Στέλιος ο Παππάς που οφείλω να το αναφέρω αυτό, γιατί ήταν και αυτός που συνέβαλε τα μάλα για την ιδέα της μελέτης γιατί είχε μάθει στους Λαμπράκηδες εμείς είμαστε πολύ μικρότεροι. Θα ενοχληθεί τώρα ο Παππάς…

Α. Β: Που μας ακούει σίγουρα, ήταν εδώ την περασμένη Πέμπτη άλλωστε.

Μ. Μ: Το ξέρω εγώ τον άκουσα γιατί θεωρεί ότι είναι ακόμα μικρός! Λοιπόν δουλέψαμε αυτή τη μελέτη με συμβολή μεγάλη και των 12, όλων μας δηλαδή, αλλά και του Στέλιου ο οποίος θα ήταν 13ος τρίτος. Δεν μπήκε μέσα με δικιά του πρόταση για να μην μας στοχοποιήσουν οι Ασφαλίτες.

Α. Β: Για να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν και πάλι τα πράγματα. Δώδεκα ήταν οι άνθρωποι που υπογράψατε τη μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ, έντεκα ήταν αυτοί που σας μπουζουριάσανε και σας περάσανε από δίκη τον Φεβρουάριο 1973 με τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο. Ήταν εκεί που κυκλοφορούν οι φωτογραφίες που είσαι μπλε μαρέν από το ξύλο και με συγχωρείς για την έκφραση, ας πούμε, αλλά με αυτή τη φωτογραφία έχεις γίνει διάσημος τουλάχιστον εκείνα τα χρόνια και τότε όμορφος ήσουν και τώρα καλός είσαι Μάκη Μπαλαούρα.

Μ. Μ: Γέλια…

Α. Β: Μου έχεις πει ότι ένα τραγούδι που δεν το βάζει ο νους μας, συνδέεται με τα παρελκόμενα, γιατί μετά από αυτή τη δίκη περάσατε και από την ΕΣΑ, περάσατε και από διάφορα ευαγή ιδρύματα. Αλλά πριν να ακούσουμε αυτό το τραγούδι να ακούσουμε το φυσικό soundtrack της δικτατορίας των αντιδικτατορικών φοιτητών. Να ακούσουμε το σφαγείο, ας πούμε από τα τραγούδια του Ανδρέα, του Μίκη Θεοδωράκη βεβαίως με τον Αντώνη Καλογιάννη. Το ακούμε. Και στο δεύτερο μέρος θα ξεκινήσουμε ένα τραγούδι που φαντάζει μάλλον ανορθόδοξο. Αλλά εσύ θα μας το εξηγήσεις Γιατί κολλάει σε σημερινή εκπομπή Φυσικά μένεις στο τηλέφωνο.

Ηχητικό με το τραγούδι: Το Σφαγείο

(Ευχές Φοίβου Δεληβοριά και Εύας Κολομβού)

Ηχητικό με το τραγούδι: Γαρούφαλο στ’ αυτί

Ένα παράτερο τραγούδι από τα κελιά της ΕΣΑ

Α. Β: Εγώ το είχα πει ότι αυτό το τραγούδι θα έχει ηχήσει παράτερο σε σχέση με τα υπόλοιπα, αλλά ο φίλος και συναγωνιστής και σύντροφος, ο Μάκης Μπαλαούρας, επέμενε ότι αυτό το τραγούδι πρέπει να το βάλουμε γιατί έχει κάτι να πει σε σχέση με αυτή τη μελωδία. Έτσι δεν είναι Μάκη;

Μ. Μ: Έτσι είναι, έτσι είναι και όπως και το «Τραγούδι του Ανδρέα» ήτανε για μένα εμβληματικά στοιχεία. Δεν θα σου πω γιατί το έναν ξεχωριστά. Το είναι κατανοητό το πρώτο και για τα βασανιστήρια και στην Ασφάλεια και στην ΕΣΑ. Το «Γαρούφαλο στ’ αυτί» το έλεγα όταν ήμουνα σε πλήρη απομόνωση, περίπου τρεις μήνες στην ΕΣΑ και είχα γίνει και παλιοσειρά. Άλλοι αλλάζανε, εγώ δεν ξέρω για ποιους λόγους, ήμουνα συνεχώς εκεί πέρα στην ΕΣΑ. Για να δώσω θάρρος στους συγκρατούμενούς μου που ήταν και αγόρια και κορίτσια όταν έβλεπα ότι έφευγαν οι δεσμοφύλακες μου, προσπάθησα να τους δίνω κουράγιο και με διάφορα άλλα τραγούδια.

Δεν ήθελα να πω τα επαναστατικά, τα αντάρτικα και τα λοιπά, καταλαβαίνετε γιατί.

Α. Β: Να αλαφρύνεις λίγο το κλίμα, ναι.

Μ. Μ: Ναι, δεν ξέρω για αυτό το τραγούδι, γιατί αυτό το τραγούδι το έλεγα όμως. Αυτό το ανέδειξε η Μαρία Αθανασούλια σε μία εκπομπή της, στο Κόκκινο και μου έκανε εντύπωση, κάποιος το σφύριξε από τους συγκρατούμενούς μου και με ρώτησε.

Α. Β: Πρέπει να ήταν στο Πολυτεχνείο, στην ειδική εκπομπή που είχαμε κάνει τότε που ήμασταν και απεργοί και νομίζω τότε σε είχε βγάλει σαν αέρα η Μαρία.

Μ. Μ: Λοιπόν και τότε αναλογίστηκα γιατί πραγματικά το έπαιξε και αυτοσχεδίασα γιατί αυτό το όμορφο τραγούδι του Χατζηδάκη και τελικά κατέληξα και έτσι της απάντησα και νομίζω ότι είναι σωστό, ότι για να ξεφύγουμε από τη φυλακή και να πάει το νους μας σε μία παραλιακή ταβέρνα, γιατί αυτό το τραγούδι ήταν από το φιλμ «Λατέρνα φτώχεια και φιλότιμο».

Α. Β: Σωστά.

Μ. Μ: Όπου τραγούδαγε ο Αυλωνίτης με τον Φωτόπουλο είχαν μία λατέρνα και ήταν και η Καρέζη με τον Αλεξανδράκη ερωτευμένοι. Ήταν σε ένα όμορφο καφενείο με θάλασσα από κάτω. Αυτό ήταν το σκηνικό. Για να μεταφερθούμε όλοι μαζί και εγώ φυσικά που το έλεγα σε αυτόν τον κόσμο, να φύγουμε από τα κελιά, να φύγουμε από την βαναυσότητα, από το ξύλο, να μην βλέπουμε το φεγγάρι. Το νύχτωσε χωρίς φεγγάρι το σφυρίζαμε γιατί δεν βλέπαμε το φεγγάρι, δεν βλέπαμε τον ήλιο, δεν βλέπαμε τίποτα. Μάλιστα. Και έλεγα αυτό το τραγούδι για να ζήσουμε και τον έρωτα, να χαρούμε και τον έρωτα της Καρέζη με τον Αλεξανδράκη.

Α. Β: Και ελπίζω να ήσουνα και σωστός τραγουδιστικά, να μην ήσουνα τίποτα φάλτσος.

Μ. Μ: Όχι, δεν ήμουνα καλός. Μάλιστα ένας συγκρατούμενος μου του είπα ένα τραγούδι και μου λέει, τότε, ήταν εξαιρετικό! Έχει φύγει και αυτός από τη ζωή, ο Γεράσιμος Στεφανάτος. Του είπα σε ένα τραγούδι που είμαστε μόνοι μας, οι δυο μας σε κάτι κελιά και μου λέει, του λέω δεν έχω τίποτα άλλο, η φωνή μου είναι έτσι.

Όχι μου λέει, μου θύμησες τον Ρέι Τσάρλς. Εγώ που να ξέρω τώρα. Του λέω γιατί, τι είναι αυτός. Μου λέει έχει βραχνή φωνή που μοιάζει η δικιά σου.

Α. Β: Καλά, η βραχνή φωνή είναι το σήμα κατατεθέν το δικό σου, πρέπει να ελαττώσεις το κάπνισμα, δεν ξέρω αν καπνίζεις ακόμα Μάκη. Αλλά σε θυμάμαι πάντα με ένα τσιγάρο στο χέρι, οπότε λογικό να έχεις

βραχνή φωνή.

Μ. Μ: Πολύ παλιά από μικρός.

Α. Β: Λοιπόν, είπαμε ότι οι 11 που σας μπουζουριάσανε, περάσατε από δίκη. Με τι ποινές καταδικαστήκατε, γιατί αν το είπες δεν το συγκράτησα.

Μ. Μ: Ναι, εγώ καταδικάστηκα με έντεκα μήνες. Τρεις αθωώθηκαν, οι υπόλοιποι καταδικαστήκαμε με αναστολή. Εγώ πήρα μια από τις βαρύτερες ποινές, έντεκα μήνες, με αναστολή όμως. Διότι είχε γίνει τεράστια η δίκη μας. Απέκτησε τόσο μεγάλη διεθνή, όπως είπα πριν, κατάσταση, γιατί δείξανε κτυπημένους, όλα αυτά και τα λοιπά. Και ταυτόχρονα μαζικότητα στο κίνημα. Είχαν κυκλώσει τα δικαστήρια, τότε ήτανε στο Αρσάκειο, στην Πανεπιστημίου.

Α. Β: Ναι, θυμάμαι που ήτανε.

Μ. Μ: Όλη η περιοχή μέχρι την Ομόνοια ήταν τεράστιος ο κόσμος. Και συνεχώς η αστυνομία ερχότανε χτύπαγε, αλλά αυτοί δεν το βάζανε κάτω. Και ήρθανε, όπως και τώρα, συγκινούμε. Αλλά και εκεί που θυμάμαι, μέσα στην κλούβα της αστυνομίας που μας πηγαίνανε από την ασφάλεια στο Αρσάκειο μας χτυπάγανε τα παιδιά, τα τζάμια. Ο Μανώλης Μπαστάκης έξω από την Ασφάλεια μου πέταξε μια σοκολάτα. Και κλαίγαμε. Δηλαδή, όταν μας χαιρετάγανε οι άνθρωποι, κυνηγημένοι άνθρωποι από την αστυνομία, δεν τολμούσαν να πλησιάσουνε το πούλμαν, παρ' όλα αυτά ερχόσαντε και εμείς κλαίγαμε. Και λέγανε οι αστυνομικοί, αυτοί οι βάρβαροι άνθρωποι, λέγανε: «Μα πώς είναι δυνατόν αυτοί να κλαίνε και στις ανακρίσεις δεν κλαίνε;» Δεν το καταλάβαινε, δεν μπορούσαν να το καταλάβουν, δυστυχώς.

Α. Β: Και βέβαια για να δώσουμε και ένα μέτρο και της εποχής αλλά και των ηλικιών σας. Εσύ τότε ήσουν 23 χρονών, Μάκη, έτσι.

Μ. Μ: Ναι, ναι, ακριβώς, ναι.

Α. Β: Στη φωτογραφία τη γνωστή με το λαδί αμπέχονο και τα μαυρισμένα μάτια μαζί με τους συγκρατούμενους, τον Κυριάκο, τον Σταμέλο και τα άλλα τα παιδιά που και τώρα έχουν περάσει τα 70 αλλά παιδιά είναι. Οι 11 από τους 13 που είσαστε στη ζωή και θα είστε για πολλά πολλά χρόνια βέβαια, ακόμα και σας αγαπάμε και σας χρειαζόμαστε. Πολλοί ακροατές στέλνουν μηνύματα και στέλνουν τους χαιρετισμούς. Ο Νίκος ο Ανάγνου, η Μαρία η Πατσικού, ο Νίκος ο Ξεντές, ο Μιχάλης ο Μουρίκης και άλλοι που ενοχλούν τον Παντελή αλλά θα μου τα δώσει τα ονόματα πιο μετά ο Παντελής.

Μ. Μ: Ο Παντελής μου κάνει προβοκάτσια να το ξέρεις Αλέξη.

Α. Β: Πρέπει να τον τιμωρήσω έτσι δεν λες και εσύ συμφωνείς.

Μ. Μ: Επειδή αγαπιόμαστε μου κάνει προβοκάτσια κατάλαβες.

Α. Β: Κάτι τέτοια κάνει ο Παντελής και μετά διαμαρτύρεται…

Πες μας για τα τραγούδια που ακούγατε τότε. Φυσικά Θεοδωράκη και ακούγατε και τα παλιότερα και τα νεότερα τα Τραγούδια του Αγώνα, ξέρω εγώ και λοιπά που ερχόντουσαν με κασέτες με παράνομους δίσκους και λοιπά.

Μ. Μ: Και τους ξένους σταθμούς.

Α. Β: Βέβαια Deutsche Welle, Λονδίνο, Παρίσι, αλλά ακούγατε Γιάννη Μαρκόπουλο, ο οποίος προς τιμή του ήταν εδώ και στην Πλάκα, στην Λήδρα μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη και το επιτελείο του και έδινε και εκείνος τη δική του μάχη. Σωστά;

Μ. Μ: Ο Γιάννης ο Μαρκόπουλος και μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη παίξανε ένα σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του κινήματος. Σημαντικότατο. Έγιναν δύο-τρεις εκδηλώσεις. Μία από το σύλλογο των Κρητών φοιτητών που είχε τεράστια επιτυχία στο Σπόρτινγκ. Όπως και επίσης άλλη μία στο Σπόρτινγκ. Και όταν μιλάμε στο Σπόρτινγκ μιλάμε για τρεισήμισι χιλιάδες κόσμο που και στις δύο συναυλίες του βγήκε ο κόσμος και διαδήλωνε.

Α. Β: Μου το έχει πει και ο Θέμης ο Ανδρεάδης αυτό, που τραγουδούσε σε αυτή τη συναυλία στο Σπόρτινγκ ότι εξελίχθηκε σε διαδήλωση και μπορεί να είχαν και άσχημα ξεμπερδέματά οι διαδηλωτές.

Μ. Μ: Είχαμε, είχαμε. Πολύ άσχημα. Πολύ άσχημα. Αν έχω να πω μία φράση μονάχα. Τότε με πήρε ένας έτρεχα σαν τρελός μέσα στην Πατησιών και σταματάει ένα αυτοκίνητο δίπλα μου και με παίρνει. Ήταν ένα ζευγάρι μεγάλοι στην ηλικία. Με βάζουνε μέσα. Σταματάει λοιπόν αυτός. Δεν μιλάγαμε στο αυτοκίνητο. Σταματάει απ' έξω κοντά στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και μου λέει καλά σας κάνουνε. Άρχισε να κάνει τέτοια επίθεση. Του λέω γιατί μας κάνουν καλά.

Πήγαινα να του μιλήσω εγώ. Και άρχισε Αλέξη να κλαίει. Τώρα συγκινούμαι που το λέω. Να κλαίει ο άνθρωπος γιατί ήταν κομμουνιστής με έξορίες. Είχε σπουδάσει στο Πολυτεχνείο και δεν μπορούσε να βρει δουλειά. Και έκανε δουλειές του ποδαριού.

Και μου λέει μπράβο. Με συγχωρείς που σου είπα στην αρχή αυτά. Γιατί φοβάμαι μήπως έχεις και εσύ αυτή την κατάληξη που είχα και εγώ.

Α. Β: Μάλιστα- μάλιστα. Λοιπόν θα ακούσουμε κανένα δύο τραγούδια οπωσδήποτε του Γιάννη Μαρκόπουλου που ήταν ο φυσικός ηχητικός πρωταγωνιστής εκείνα τα χρόνια. Δηλαδή το βράδυ μπορούσατε να πάτε στην Λήδρα και να τον ακούσετε. Με αυτήν την έννοια.

Μ. Μ: Βεβαίως, βεβαίως.

Α. Β: Γιατί ο Μίκης ήταν μακριά.

Μ. Μ: Όλες οι μπουάτ παίξανε σημαντικό ρόλο τότε σε εμάς. Και από όλες οι μπουάτ να ξέρεις φεύγαμε όταν τελείωνε η παράσταση, συν ότι μπαινοβγαίνανε μπάτσοι μέσα και γινότανε διαπληκτισμοί. Φεύγαμε πάλι διαδηλώνοντας. Ομάδες, ομάδες μικρές. Δέκα, δεκαπέντε ατόμων. κατεβαίναμε από την Πλάκα και τραγουδάγαμε και γινότανε πάλι φασαρία.

Α. Β: Ναι, άμα σας λέει η Χούντα ότι σας φαίνονται τεντιμπόηδες. Αυτά κάνατε τότε βέβαια. Αστειεύομαι προφανώς. Γιατί υπάρχουν και ακροατές που δεν καταλαβαίνουν από αστεία. Να ακούσουμε δύο τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου. Το ένα με τη φωνή του αξέχαστου Νίκου Ξυλούρη. «Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί». Με λόγια του Γιώργου Σκούρτη. Στην πρώτη εκτέλεση. Αυτό νομίζω γράφτηκε για μια ταινία του Μανούσου Μανουσόκη, αλλά δεν έχει και σημασία ακριβώς το πώς και πού. Σημασία έχει ότι αυτό το τραγούδι μας φέρνει αυτόματα στο μυαλό εκείνα τα ζοφερά χρόνια.

Ηχητικό με το τραγούδι: Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί

Α. Β: Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Γιώργου Σκούρτη στην πρώτη εκτέλεση με τον Νίκο Ξυλούρη. Και εμείς συνεχίζουμε τη συζήτησή μας εδώ με τον Μάκη Μπαλαούρα, 53 χρόνια και 3 μέρες μετά τη δίκη των 11 σε αυτή την καταπληκτική καμπή του αντιδικτατορικού κινήματος που βεβαίως οδήγησε τέτοιες μέρες μετά στη κατάληψη της Νομικής με πολύ περισσότερο κόσμο. Αλλά πριν φτάσουμε στα απότοκα ας πούμε αυτής της υπόθεσης, να ρωτήσω πόση σημασία και πόσο ρόλο έπαιξε η μουσική στη ζωή σας εκείνα ειδικά τα χρόνια Μάκη.

Μ. Μ: Πάρα πολύ, εγώ και το γράφω και αυτό έχω θεωρήσει ότι τότε οι διανοούμενοι που ήταν και οι καλλιτέχνες και οι άνθρωποι, οι πνευματικοί άνθρωποι της εποχής δεθήκαμε. Αλληλοεπηρεαζόμαστε. Δηλαδή σου είπα προηγουμένως για τον Μαρωνίτη ότι έγραψε για μας και έγραψε ότι τον επηρεάσαμε με τη στάση μας.

Το ίδιο και οι καλλιτέχνες, η μουσικοί. Είπαμε το τραγούδι «Τα δώδεκα παιδιά». Είναι και πολλά άλλα που εμπνεύστηκαν από τον αγώνα τότε εναντίον της δικτατορίας και ο Θεοδωράκης και ο Μαρκόπουλος φυσικά και πολλοί άλλοι. Ο Λοΐζος. Άρα σαν να είμαστε αγκαλιασμένοι με αυτούς.

Α. Β: Ναι, καταλαβαίνω.

Μ. Μ: Πάρα πολύ. Δηλαδή η μπουάτ ήταν για μας ας πούμε εφαλτήριο. Δεν ήταν ότι απλώς πηγαίναμε για να ξεφύγουμε από το μυαλό μας να έχουμε μία επαφή. Ήταν και τόποι και χώροι στρατολόγησης. Βρίσκαμε κόσμο. Του λέγαμε έλα εδώ κουβεντιάζαμε μαζί τους. Τους πείθαμε. Πολλά πράγματα δηλαδή. Σημαντικός ο ρόλος. Και να πω και κάτι άλλο. Πότε θα κάνει ξαστεριά το ριζίτικο που το εμφάνισε ο Μαρκόπουλος με το Ξυλούρη, έγινε ο Θούριος μας.

Α. Β: Παραμένει ο Θούριος και σήμερα αυτό το τραγούδι. Δεν έχει χάσει την επικαιρότητά του.

Μ. Μ: Βεβαίως, βεβαίως.

Ο αγαπημένος φίλος και σύντροφος Πάνος Γεραμάνης

Α. Β: Έτσι ακριβώς. Να πούμε και για κάποιους άλλους ανθρώπους που δεν είναι πια στη ζωή αλλά που συνετέλεσαν αθόρυβα. Σιγοντάρισαν μάλλον αθόρυβα τον αγώνα σας. Ας πούμε ο μακαρίτης ο Πάνος ο Γεραμάνης που έχω διαβάσει μια καταπληκτική σου αφήγηση που πήγες να δώσεις ανυποψίαστος τότε στην Απογευματινή δούλευε; Δεν θυμάμαι πού ακριβώς.

Μ. Μ: Δούλευε στην Ακρόπολη ο Πάνος.

Α. Β: Και πήγες να δώσεις ένα αντιδικτατορικό μανιφέστο με τις υπογραφές σαν να μην τρέχει τίποτα.

Μ. Μ: Εμένα και του Παπαχρήστου.

Α. Β: Και πριν προλάβεις να φύγεις, ένας έτσι ευτραφής αλλά ευκίνητος τύπος σε πιάνει και σου λέει άνθρωπέ μου αυτά τα κείμενα δεν τα διακινούμε με τα ονόματά μας γιατί θα σε πιάσουν και κινδυνεύεις. Και σε έσωσε βέβαια ο Πάνος έτσι δεν είναι;

Μ. Μ: Ο Πάνος ήταν μια προσωπικότητα που δυστυχώς μας έφυγε πολύ νωρίς. Εξαιρετική από όλες τις απόψεις. Καταρχήν έχει μια δράση που δυστυχώς δεν αναφέρεται τόσο πολύ όσο θα έπρεπε. Στην δικτατορία ήταν ο άνθρωπος που έδινε τις ειδήσεις στους ξένους ανθρώπους. Έμπαινε σε ένα θάλαμο παρά το πάχος του, που έφτασε ο Θεοδωράκης μετά από την χούντα να του πει, γιατί του είχε πάρει συνέντευξη επί χούντας του Θεοδωράκη ο Γεραμάνης. «Μα εσύ πως χώραγες στο θάλαμο;».

Α. Β: Μέσα από το θάλαμο η συνέντευξη.

Μ. Μ: Ναι, ναι, ναι.

Α. Β: Χριστός και Απόστολος που λένε.

Μ. Μ: Ο Πάνος ήταν ο άνθρωπος για παράδειγμα καταλάβεις που έδωσε την είδηση ότι με έπιασαν, γιατί ήμουν αγνοούμενος, με έπιασε η ΕΣΑ. Ο Πάνος την έδωσε.

Α. Β: Κατάλαβα, κατάλαβα.

Μ. Μ: Και αυτό ήταν πάρα πολύ σημαντικό. Γιατί δεν μπορούσαν να μας διαλύσουν τελείως. Δεν μπορούσαν να μας κάνουν με ανήκεστο βλάβη. Ξέρανε πια ότι μας έχει η ΕΣΑ.

Α. Β: Και βέβαια να σημειώσουμε ότι ο Πάνος Γεραμάνης ήταν και παρέμεινε ορθόδοξος κομμουνιστής και δεν είχε πολλά πολλά ιδεολογικά με σάς τους αναθεωρητές. Αλλά σας αγαπούσε βέβαια.

Μ. Μ: Όχι, να σου πω. Όταν γνωριστήκαμε ο Πάνος είχε μία γκαρσονιέρα ακριβώς στην Πλατεία Εξαρχείων και μάλιστα μου είχε δώσει και το κλειδί και είχε πάνω από το κρεβάτι του μία μικρή γκαρσονιερούλα ήταν είχε φωτογραφίες της δίκης των Ρηγάδων με τα δύο κλιμάκια των Ρηγάδων και μετά έβαλε και τους 12 έβαλε και τη δίκη τη δικιά μας των 11, ο Πάνος. Δηλαδή δεν ήταν φανατικός. Βεβαίως έγινε στην πορεία συντάχτηκε με το ΚΚΕ. Και έχει μία πλάκα που θα την πω για ένα δευτερόλεπτο ότι όταν πέθανε ο Βάρναλης και είχαμε πάει στο νεκροταφείο ο Πάνος ήθελε να πετάξει μέσα στον τάφο του όπως και πολλοί άλλοι από το ΚΚΕ να πετάξουν τον Ριζοσπάστη και πατάει σε έναν τάφο ο Πάνος και όπως ήτανε χοντρός και βαρύς ήτανε φρέσκος ο τάφος πέφτει μέσα και έσπασε το πόδι του και έτσι είχε την τύχη από την άλλη μεριά να γνωρίσει τη γυναίκα του τη Ναυσικά. Μία εξαιρετική κυρία.

Α. Β: Α’ που ήτανε νοσοκόμα η Ναυσικά. Μέσω Ριζοσπάστη και μέσω του Βάρναλη…

Μ. Μ: Και τον κουβάλαγα εκεί πέρα να τον πάμε στο νοσοκομείο και έτσι… Ήτανε εξαιρετικός ο Πάνος

Α. Β: Επαυξάνω από τους καλύτερους ανθρώπους που γνώρισα. Έλα να ακούσουμε ακόμα ένα τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου που εδώ θα το ακούσουμε από τον ίδιο «Και εκείνος που σωπαίνει θα χαθεί θα χαθεί» λένε οι στίχοι του Μήτσου Κασόλα, είναι από την ταινία του Ντασέν και είναι ο Μαρκόπουλος εκεί αναμαλλιασμένος και παίζει στο πιάνο με τους φοιτητές που αναπαριστά την εξέγερση η ταινία και τραγουδάει ακριβώς αυτό το «παπα ντοπ ντοπ ντοπ» που καταλήγει στην επωδό «Και εκείνος που σωπαίνει θα χαθεί»

Ηχητικό με το τραγούδι: «Και εκείνος που σωπαίνει θα χαθεί»

Α. Β: Λοιπόν, πήραμε κλίμα και από τον Μαρκόπουλο...

Μ. Μ: Θέλω να πω κάτι για αυτό το τραγούδι. Να πω κάτι, Αλέξη, για αυτό το τραγούδι. Εγώ το είχα ακούσει από την Deutsche Welle που είχε βγει ο Θεοδωράκης τότε, η Μελίνα, ο Μαρκόπουλος λίγο πριν με πιάσουν στην ΕΣΑ. Και μου είχε εντοπιστεί στη μνήμη και προσπαθούσα να το ερμηνεύσω. Έδωσα δύο ερμηνείες εναλλακτικές. Η μία είναι ότι εκείνος που σωπαίνει, βλέπει τα γεγονότα, τη δικτατορία και σωπαίνει, θα χαθεί απ' την ιστορία, θα εξαφανιστεί απ' την ιστορία. Η άλλη που με βόλευε εμένα ερμηνεία είναι ότι αν σωπάσεις στα βασανιστήρια, θα χαθείς από τα βασανιστήρια, θα σε αφανίσουν. Και με βόλευε αυτό ότι προτιμούσα να με βασανίζουν και να είμαι σιωπηλός ακόμα και όταν με βασανίζουν. Αυτό ήταν το θυμάμαι.

Α. Β: Μάλιστα. Σαφές και αυτό που λες. Να πούμε ότι εσύ που διατέλεσες ο τελευταίος τεντιμπόης, έτσι, κατά τα δικά σου λεγόμενα, δεν το λέω εγώ, αυτές τις περιπέτειες του τελευταίου θα τις κάνεις βιβλίο που θα κυκλοφορήσει οσονούπω και όταν λέμε ως ο οσονούπω σε κανένα δίμηνο, έτσι, από τους εκδόσεις Θεμέλιο. Τον ιστορικό εκδοτικό οίκο.

Μ. Μ: Από το Θεμέλιο, ναι, το έχω το δώσει, γίνεται τώρα κάποιες μικροδιορθώσεις και θα πάρει τη σειρά του, πιστεύω, να βγει μέχρι την 21η Απριλίου, να έχει βγει αυτό το βιβλίο.

Α. Β: Ωραία. Και εφόσον τότε... Περιγράφει όλα αυτά τα πράγματα, ναι. Και εφόσον τότε δεν θα έχεις και το μικρό θέμα με την κοίλη που πέρασες, θα έρθεις από το στούντιο να το παρουσιάσουμε το βιβλίο, από τώρα σε αγκαζάρω και το ξέρεις.

Μ. Μ: Βεβαίως, βεβαίως, βεβαίως. Αλλοίμονο. Θέλω να ευχηθώ και εγώ πολύ χρόνο στο Κόκκινο και συμφωνώ με αυτά που άκουσα από τον Φοίβο Δηληβοριά να μην τα επαναλαμβάνω για να τελειώσει η εκπομπή, όπως θέλεις εσύ να τελειώσει.

Α. Β: Δεν προλάβαμε να ακούσουμε ένα μεγάλο τραγούδι σε διάρκεια του Μίκη Θεοδωράκη και του Μανώλη Αναγνωστάκη από τις Αρκαδίες, αυτός ο Χάρης 1944. Δυστυχώς δεν μπορεί να μπει.

Μ. Μ: Εγώ θέλω να πω μία φράση μόνο, ελπίζω. Εγώ, όταν σκεφτόμουν αν θα βγω από την ΕΣΑ και όταν βγήκα τραγούδαγα το τραγούδι του Σαββόπουλου «Κι αν βγω από αυτή τη φυλακή».

Α. Β: Θες να το ακούσουμε τώρα αυτό το τραγούδι. Η Δημοσθένους λέξη είναι να κλείσουμε αυτό το τραγούδι. Βεβαίως.

Μ. Μ: Και επίσης και το τραγούδι του Μίκη μαζί το πήγαινα, περπάτησα γύρω στα 12-13, δεν ξέρω πόσα, χιλιόμετρα είναι από την ΕΣΑ στον Άγιο Σώστη και τραγούδαγα αυτά τα δύο τραγούδια το βράδυ που μου απολύσανε, το «Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα».

Α. Β: Δρόμοι παλιοί βέβαια. Του Αναγνωστάκη οι στίχοι. Λοιπόν ακούμε τον Διονύση Σαββόπουλου στη Δημοσθένους λέξη από το Βρώμικο Ψωμί. Μάκη σε ευχαριστώ για όλα. Θα σε ευχαριστήσω και σε δύο μήνες που θα ξανάρθεις εδώ στο Κόκκινο να μας τα πεις από το στούντιο. Καλή επιτυχία στο βιβλίο που θα βγω.

Μ. Μ: Εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ Αλέξη που κουβεντιάσαμε. Και ο κόσμος το ευχαριστήθηκε. Οι νέοι άνθρωποι να μάθουν μερικά πράγματα.

Α. Β: Έτσι ακριβώς. Μείνετε συντονισμένοι λοιπόν φίλες και φίλοι μετά το Δελτίου Ειδήσεων επέρχεται η Μαρία Αθανασούλια. Ευχαριστώ τον Γιάννο Ηλιάδη και τον Παντελή Νταβανέλο, από τον Μάκη Μπαλαούρα και εμένα, τον Αλέξη Βάκη. Γεια σας και χαρά σας.

Παραβιάσεις δεοντολογίας της PwC καταγγέλλει ο Μ. Μπαλαούρας

ΣΕ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ που έδωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό «Στο Κόκκινο», στον Διον. Ελευθεράτο, ο Μ. Μπαλαούρας ανέφερε ότι η ελεγκτική εταιρεία PwC διεξήγαγε έναν εξαιρετικά πλημμελή έλεγχο, χωρίς καμία έρευνα για το σκάνδαλο Folli Follie. Ο «έλεγχος», που δεν φρόντισε να μη διαρρεύσει, ως είχε υποχρέωση, οδήγησε σε μια οργανωμένη εκτετα­μένη πολιτική επιχείρηση απαξίωσης, σπιλώνοντας κεντρικά πολιτικά πρόσωπα, στοχεύοντας να πληγεί συνολικά η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ προκειμένου να υπο­νομευτεί το «ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς»!

Ο πρώην βουλευτής κατήγγειλε επίσης σοβαρές παραβιάσεις δεοντολογίας της PwC. Την ίδια περίοδο που διεξήγε τον έλεγχο συνέχιζε να παρέχει παράλ­ληλα αμειβόμενες υπηρεσίες στη Folli Follie, αποκο­μίζοντας εκατομμύρια ευρώ.

Ο Μ. Μπαλαούρας γνωστοποίησε ότι έχει ήδη καταθέσει αγωγή κατά της PwC, ενώ παράλληλα θα προσφύγει στην αρμόδια Αρχή για την εποπτεία των ελεγκτικών εταιρειών ΕΛΤΕ!

Εφημερίδα των Συντακτών 26.1.2026

Σκάνδαλο Folli Follie / Μπαλαούρας στην αντεπίθεση κατά της PwC

 

Σκάνδαλο Folli Follie / Μπαλαούρας στην αντεπίθεση κατά της PwC

Ο Μάκης Μπαλαούρας γνωστοποίησε ότι κατέθεσε αγωγή κατά της πολυεθνικής λογιστικής εταιρείας PwC, με την κατηγορία ότι είχε συμβάλλει στην πολιτική εξόντωση του ίδιου και του ΣΥΡΙΖΑ.

Ο πρώην βουλευτής και γνωστός αντιστασιακός είχε στείλει επιστολή στην εταιρεία τον Ιούλιο, ζητώντας απλώς μια δημόσια συγγνώμη. Σε συνέντευξη του στον ραδιοφωνικό σταθμό «Στο Κόκκινο» και τον Διονύση Ελευθεράτο, είπε ότι η επιστολή του αγνοήθηκε πλήρως, γεγονός που τον οδήγησε στη δικαστική οδό.

Αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο που διαδραμάτισαν ελεγκτικοί μηχανισμοί και Μέσα Ενημέρωσης στην κατασκευή ενός αφηγήματος συλλογικής ενοχοποίησης της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, με εργαλείο το σκάνδαλο Folli Follie. Η PwC προχώρησε σε έναν εξαιρετικά πλημμελή έλεγχο, που διευκόλυνε προσπάθειες να πληγεί συνολικά η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και να υπονομευθεί το «Ηθικό Πλεονέκτημα της Αριστεράς»!

Τα emails ενός χαμηλόβαθμου υπαλλήλου και οι πολιτικές συνέπειες

Όπως περιέγραψε, η αφετηρία της στοχοποίησης ήταν ηλεκτρονικά μηνύματα που έστελνε χαμηλόβαθμος υπάλληλος ασφαλείας της Folli Follie προς την οικογένεια Κουτσολιούτσου, προκειμένου να φανεί στους εργοδότες του ότι μόνο αυτός στηρίζει την εταιρία.

Στα emails αυτά γινόταν αναφορά σε υποτιθέμενες πολιτικές «διασυνδέσεις», με ονομαστικές αναφορές σε κυβερνητικά στελέχη, ακόμα και στον τότε πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, με ισχυρισμούς ότι δήθεν θα παρενέβαιναν ώστε να μην προχωρήσει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς σε ενέργειες για το σκάνδαλο. Τα emails αυτά, εξ αιτίας του ανεπαρκούς «Ελέγχου» της PwC, παρουσιάστηκαν ως πολιτικό σκάνδαλο πρώτου μεγέθους.

Η Βουλή ομόφωνα χλεύασε την παραπομπή

Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί, όπως σημείωσε ο κ. Μπαλαούρας, εξετάστηκαν θεσμικά από τη Βουλή. Η παραπομπή υπουργών απορρίφθηκε ομόφωνα (!), καθώς κρίθηκε αδιανόητο να στηριχθούν κατηγορίες σε email «ενός τυχάρπαστου υπαλλήλου»..

Παρ’ όλη τη μη αποδεικτική ισχύ από τη PwC, ο ίδιος ο Μάκης Μπαλαούρας παραπέμφθηκε από την Εισαγγελέα Οικονομικού Εγκλήματος κ. Βλάχου -χωρίς ούτε και αυτή να τον καλέσει τον ίδιο, καθώς και τον αποστολέα των emails για ανάκριση- με την κατηγορία της διαμεσολάβησης!

Το πόρισμα της PwC και η κατασκευή ενόχων

Ο Μ. Μπαλαούρας υποστήριξε ότι καθοριστικό ρόλο στην πολιτική και επικοινωνιακή διάσταση της υπόθεσης έπαιξε το διαχειριστικό πόρισμα της PwC. Ουδέποτε ζητήθηκαν εξηγήσεις από τους αναφερόμενους στα emails: τον ίδιο, τον Αλέκο Φλαμπουράρη, τον Αλέξη Χαρίτση ή τον Σταύρο Αραχωβίτη. Δεν εξετάστηκε, επίσης, αν οι χορηγίες της εταιρείας σε νοσοκομεία της Ηλείας είχαν πράγματι πραγματοποιηθεί, ποιο ήταν το ύψος τους και –κυρίως– αν υπήρχε οποιαδήποτε πολιτική εμπλοκή.

Όπως επισήμανε, οι συγκεκριμένες χορηγίες είχαν γίνει χρονικά πολύ πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο, γεγονός που, κατά τον ίδιο, αποδομεί πλήρως τη σχετική αφήγηση. Ταυτόχρονα, υπογράμμισε ότι δεν εξετάστηκε ούτε ο ταμίας της Folli Follie!

Διαρροή, ΜΜΕ και πολιτικός κανιβαλισμός

Το πόρισμα, αν και προϊόν δικαστικής εντολής, διέρρευσε στον Τύπο, προκαλώντας πολιτικό θόρυβο και πρωτοσέλιδα. Η PwC δηλώνει άγνοια για τη διαρροή. Ωστόσο ο Μ.Μπαλαούρας λέει ότι η πολυεθνική εταιρεία δεν φρόντισε, ως είχε υποχρέωση, να αποτρέψει τη διαρροή, η οποία αποτέλεσε «καθοριστικό κρίκο» στην αλυσίδα πολιτικής εκμετάλλευσης. Δημοσιεύματα με βαρύτατους χαρακτηρισμούς, προσωπικές επιθέσεις και αφορισμοί περί «διεφθαρμένης Αριστεράς» κυριάρχησαν στον δημόσιο λόγο.

Το διεφθαρμένο είδωλο

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν άρθρο μεγάλης ιστοσελίδας, το οποίο είχε τίτλο «Το είδωλο», εννοούσε τον Μπαλαούρα, με υπότιτλο «Ο Μάκης Μπαλαούρας αποδεικνύει ακριβώς ποιο ήταν το πρόβλημα με την αριστερά του Τσίπρα και το διαζύγιο που είχε πάρει από το ‘ήθος της Αριστεράς’»!

Η υπόθεση ανασύρθηκε ακόμη και στις προεκλογικές περιοδείες στις εκλογές του 2023, ως απόδειξη –υποτίθεται– ότι ο Μπαλαούρας και ο ΣΥΡΙΖΑ πρόδωσαν τις αξίες τους.

Σύγκρουση συμφερόντων και παραβίαση δεοντολογίας

Πέρα από την ουσία του ελέγχου, ο πρώην βουλευτής κατήγγειλε σοβαρές παραβιάσεις δεοντολογίας εκ μέρους της PwC. Όπως τόνισε, την ίδια περίοδο που διεξήγε τον διαχειριστικό έλεγχο, η εταιρεία συνέχιζε να παρέχει παράλληλα αμειβόμενες υπηρεσίες στη Folli Follie υπό τη νέα διοίκησή της, λαμβάνοντας αμοιβή εκατομμύρια ευρώ.

Η ταυτόχρονη παροχή ελεγκτικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών, όπως υποστήριξε, απαγορεύεται ρητά από τους διεθνείς κανόνες ελεγκτικής δεοντολογίας και συνιστά κατάφωρη σύγκρουση συμφερόντων. Το ζήτημα αυτό, όπως είπε, αναδείχθηκε και κατά τη δικαστική διαδικασία, ενισχύοντας την άποψη ότι δεν επρόκειτο για ανεξάρτητο και αξιόπιστο έλεγχο.

Νομικές και θεσμικές κινήσεις Μπαλαούρα

Παράλληλα με την αγωγή κατά της PwC, ο Μάκης Μπαλαούρας προετοιμάζει προσφυγή στην Επιτροπή Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχου (ΕΛΤΕ), την αρμόδια αρχή για την εποπτεία των ελεγκτικών εταιρειών στην Ελλάδα.

Στη συνέντευξή του, ο πρώην βουλευτής αναφέρθηκε και σε διεθνή προηγούμενα, επισημαίνοντας ότι η PwC έχει τιμωρηθεί ή αποπεμφθεί σε διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων η Αυστραλία, οι ΗΠΑ, κράτη της Ασίας και της Αφρικής, για παρόμοιες παραβάσεις. Όπως είπε, ακόμη και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου εδρεύει η μητρική εταιρεία, της έχουν επιβληθεί βαριά πρόστιμα.

Στο πλαίσιο αυτό, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να προσφύγει και σε διεθνείς ελεγκτικούς μηχανισμούς.

tvxs.gr

Συνέντευξη Μάκη Μπαλαούρα «Στο Κόκκινο», στον Διονύση Ελευθεράτο 11.1.2026

Δ. Ε.: Έχουμε μαζί μας τον κύριο Μάκη Μπαλαούρα, γνωστό αντιστασιακό επί Χούντας, πρώην βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ και πρώην πρόεδρο της Διαρκούς Επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής. Εξ όσων μαθαίνουμε, ο κύριος Μπαλαούρας προτίθεται να κινηθεί δικαστικά για την υπόθεση του διαχειριστικού ελέγχου επί της εταιρείας Folli Follie, δεν ξέρω αν θυμάστε την υπόθεση τη συγκεκριμένη. Περισσότερα για αυτό το θέμα θα μας πει ο ίδιος. Κύριε Μπαλαούρα, καλό μεσημέρι.

Μάκης Μπαλαούρας: Καλό μεσημέρι σε εσάς και στους ακροατές σας και ευχαριστώ για τη συζήτηση που θα κάνουμε.

Δ. Ε.: Πείτε μας πώς ακριβώς έχει το θέμα και τι προτίθεστε να κάνετε.

Η PwC χωρίς κανένα ουσιαστικό έλεγχο στοχοποίησε κεντρικά στελέχη της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ

Μ. Μπαλαούρας: Το θέμα, πολύ συνοπτικά θα το πω. Όταν έσκασε το σκάνδαλο της Folli Follie ένας χαμηλόβαθμος υπάλληλος της εταιρίας, σικιουριτάς, χωρίς καν να έχει καμιά θέση, δύο σικιουριτάδες υπήρχαν στην Folli Follie, ο ένας από αυτούς έστελνε email στα αφεντικά του, τα δύο αφεντικά του, πατέρα και γιο Κουτσολίτσους, ότι εδώ έχουμε δικούς μας για να μας βοηθήσουν, έχουμε τον Μπαλαούρα, έχουμε τον Χαρίτση, έχουμε τον Φλαμπουράρη, έχουμε και τον Αραχωβίτη, ακόμα το Μαξίμου και τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Έγραψε ότι «έχει ενημερωθεί και ο ίδιος πρωθυπουργός». Ότι κάνουν ενέργειες για να μην μας παραπέμψει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς για το σκάνδαλο της Folli Follie.

Αυτό είχε ως συνέπεια οι μεν υπουργοί να παραπεμφθούν στη Βουλή, όπου ακόμα και οι αντίπαλοι της κυβέρνησης, Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ, αλλά και οι υπόλοιποι, ομόφωνα βγήκε η απόφαση, βουλευτές γελάγανε και είπανε ότι με ένα email ενός ασήμαντου και τυχάρπαστου υπαλλήλου δεν μπορεί να παραπέμψουμε αυτούς τους υπουργούς και βουλευτές. Εμένα, δυστυχώς με παρέπεμψε μια κυρία εισαγγελέας Βλάχου για ρόλο πως ήμουν διαμεσολαβητής, μεσάζοντας δηλαδή. Τέλος πάντων αυτό έσκασε το 2020, δεν είμαστε πια κυβέρνηση.

Στην βάση ενός πορίσματος μιας εταιρείας κολοσσός από τις τέσσερες που υπάρχουν τόσο μεγάλες, την Price Waterhouse (PwC), η οποία με εντολή δικαστηρίου είχε κάνει το λεγόμενο διαχειριστικό έλεγχο. Η Price Water House δεν έκανε ουσιαστικά κανέναν έλεγχο, έκανε μια παράθεση, όσον αφορά αυτά τα θέματα, των e-mail αυτού του κυρίου Σάκκου που είπαμε, του security της Folli Follie. Έγινε ένας μεγάλος πολιτικός σάλος από τα Μέσα Ενημέρωσης, ιστοσελίδες, εφημερίδες, κανάλια. Και εδώ μια παρένθεση, παρά τη μη παραπομπή των Υπουργών και του βουλευτή Αραχωβίτη από αντιπάλους, το ξαναλέω ακόμα και αυτό, έρχεται η ώρα που δίνουν στην δημοσιότητα και με κράζουν οι πάντες, εμένα προσωπικά αλλά και όλη την κυβέρνηση και τον ίδιο τον Τσίπρα.

Μέγιστη πολιτική εκμετάλλευση από την «Έκθεση» της PwC

Θα σας πω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, δεν θέλω να πω το όνομα του δεν έχει καμία σημασία, μεγάλης εφημερίδας, η οποία είχε τίτλο «Το είδωλο», εννοούσε εμένα, με υπότιτλο «Ο Μάκης Μπαλαούρας αποδεικνύει ακριβώς ποιο ήταν το πρόβλημα με την αριστερά του Τσίπρα και το διαζύγιο που είχε πάρει από το ‘ήθος της Αριστεράς’»! Βαρύτατες κουβέντες, και ήταν παλιός αριστερός αυτός ο τύπος που το έγραψε. Άρα είχαμε διασυρθεί, έγινε μία μεγάλη πολιτική εκμετάλλευση ακόμα και στις εκλογές του 2023 αναφέρθηκε αυτό το γεγονός σαν βαρύτατο ολίσθημα της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή είμαστε διεφθαρμένοι.

Η PwC έπραξε πολλά ατοπήματα στον δήθεν έλεγχο παραβιάζοντας και τον κώδικα δεοντολογίας

Στο δικαστήριο που έγινε αποδείχθηκε και όχι μόνο από τη δικιά μου την πλευρά, αλλά και από τις άλλες πλευρές ότι δεν έγινε κανένας έλεγχος.

Θα σου πω ένα παράδειγμα κάνουν έναν οικονομικό έλεγχο μιας εταιρείας. Καταρχήν διέρρευσε η Έκθεση στο τύπο, σε όλα τα Μέσα Ενημέρωσης. Ο έλεγχος αυτός δεν είχε καμία δουλειά να διαρρεύσει. Ήταν απόφαση δικαστηρίου, τώρα κάνουν την πάπια, η Price Waterhouse, ότι δεν ξέρει τίποτα. Θα το δούμε αν δεν ξέρει τίποτα, αλλά διέρρευσε και γι’ αυτό στοχοποιηθήκαμε τόσο έντονα. Ήταν στημένο, πιστεύω, το παιχνίδι. Η Price Waterhouse, θα σου πω μερικά παράδειγμα μη ελέγχου:

Δεν ρώτησε εμάς, δηλαδή τον Φλαμπουράρη, τον Χαρίτση, τον Αραχωβίτη, τον Μπαλαούρα, δεν ρώτησε το τι έγινε, δεν έψαξε αν έγιναν οι χορηγίες στα νοσοκομεία της Ηλείας δεν το έψαξε ούτε αυτό. Ποιο είναι το ύψος του ποσού και αν αναμίχθηκε κανένας πολιτικός πάνω σε αυτά και αν έγιναν αυτές οι χορηγίες και πότε, γιατί έγιναν ένα χρόνο νωρίτερα από το χρόνο που έσκασε το σκάνδαλο. Μετά ότι η ίδια η Price Water House συνέχισε ταυτόχρονα με τον διαχειριστικό λεγόμενο έλεγχο, τον λέω λεγόμενο γιατί ουσιαστικά δεν έκανε έλεγχο.

Συνέχισε ταυτόχρονα και δουλειές μέσα στην Folli Follie με τη νέα διορισμένη διοίκηση της, παίρνοντας 6 εκατομμύρια. Αυτό απαγορεύεται από τον κώδικα δεοντολογίας για τις εταιρείες αυτές. Απαγορεύεται σε όλον τον κόσμο. Έψαξα και βρήκα ότι η Price Water House έχει..

Δ. Ε.: Αυτό θα σας ρωτούσα τώρα. Για να αποφασίσετε να κάνετε μια κίνηση σημαίνει πως κάτι έχετε διαπιστώσει, κάτι επιπλέον υπάρχει στον ορίζοντα.

Κατέθεσα αγωγή και θα προσφύγω και στις ελεγκτικές αρχές

Μ. Μπαλαούρας: Ακούστε να δείτε εδώ, δεν ξέρω ακόμα τι θα γίνει αλλά εγώ θα απευθυνθώ και στις ξένες ελεγκτικές αρχές. Καταρχάς έκανα αγωγή στην Price Water House διότι τους είχα στείλει τον Ιούλιο που μας πέρασε επιστολή, εσωτερική επιστολή δεν την είχα δημοσιοποιήσει, πρώτη φορά τα λέω τώρα, όπου τους έγγραφα τα γεγονότα που σας λέω και σε εσάς, και να μου ζητήσει συγγνώμη. Τίποτα άλλο. Με αγνόησαν «ποιος είναι αυτός και ποιοι είμαστε εμείς», βέβαια αυτή είναι ένα μεγαθήριο παγκόσμιο και σου λέει «ποιος Μπαλαούρας τώρα θα μας ζαλίσει». Δεν μου απαντήσαν και γι’ αυτό έκανα αγωγή.

Τώρα θα προσφύγω στην ΕΛΤΕ, είναι η Επιτροπή Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχου, είναι η Αρχή που ελέγχει αυτές τις εταιρείες, ετοιμάζομαι λοιπόν να προσφύγω γιατί έχω καταγράψει όλα τα ολισθήματα αυτής της εταιρείας, που δεν έκανε κανένα σοβαρό έλεγχο, όπως τα πήρε τα κομμάτια τα έβαλε στην έκθεση της, δεν έκανε κανέναν έλεγχο προς εμάς. Να ρωτήσει δηλαδή τον Χαρίτση, τον Μπαλαούρα, τον Φλαμπουράρη, τίποτα από αυτά!

Η PwC έχει αποπεμφθεί και της επιβλήθηκαν μεγάλα πρόστιμα σε πολλά κράτη

Επιπλέον το θέμα της δεοντολογίας, λοιπόν η Price Water House έχει αποπεμφθεί από πολλά κράτη και από την Ασία και από την Αφρική, αλλά ακούστε και από την Αυστραλία και έχει τιμωρηθεί βαρύτατα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμα και από τη μητρική έδρα της που είναι η Αγγλία έχει τιμωρηθεί βαρύτατα. Επίσης έχει τιμωρηθεί και σε άλλα κράτη για διάφορα ολισθήματα της, παρόμοια με αυτά που περιγράφω, δηλαδή μη έλεγχος, παραβίαση δεοντολογίας και δημοσιότητα λόγω διαρροής. Επίσης περιμένω τώρα να δούμε τι θα γίνει, διότι εγώ όπως σας είπα προηγουμένως να το ξέρουν καλά, αν το μάθουν, ότι θα προσφύγω και στις Ηνωμένες Πολιτείες γιατί είδα ότι έχει τιμωρηθεί η ελληνική Price Water House στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στην Αγγλία που είναι η έδρα της.

Δ. Ε.: Κύριε Μπαλαούρα ευχαριστούμε πολύ για αυτήν την επικοινωνία, να είστε καλά και καλή δύναμη.

Στόχευαν να πλήξουν το «Ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς»

Μ. Μπαλαούρας: Ευχαριστώ πολύ που με βγάλατε για να ακουστεί και στο Κόκκινο, το αγαπημένο μας ραδιόφωνο, αυτά τα οποία συμβαίνουν για πολιτικούς λόγους, καθαρά για πολιτικούς λόγους. Δεν είχε καμία δουλειά να στοχοποιήσουν τότε τον Τσίπρα, να στοχοποιήσουν τον Φραμπουράρη, τον Χαρίτση, τον Αραχωβίτη, όλους εμάς, γιατί δεν είχαν κανένα άλλο όπλο παρά να χτυπήσουν το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς. Προσωπικά το έχω πληρώσει κανένα τεσσάρι φορές ακόμα. Μ’ είχαν βγάλει Τα ΝΕΑ πρωτοσέλιδο ότι έγινε ειδική ρύθμιση για μένα, αν θυμόσαστε…

Δ. Ε.: Ναι το θυμάμαι

Μ. Μπαλαούρας: ..Και από κάτω ο υπότιτλος ακούστε με κάτι κύριε Ελευθεράτο από κάτω ο υπότιτλος έγραφε «Πάει το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς». Αυτό είναι το θέμα ήθελαν να χτυπήσουν εμένα που είχα ένα δρόμο αγωνιστικό και πολλούς άλλους αυτό θέλανε. Για να πούνε ότι αφού αυτοί που είχαν ηθικό πλεονέκτημα, που έχουν αγωνιστεί, πόσο μάλλον οι άλλοι που είναι νέοι, πόσο ξεφτιλισμένοι, πόσο λαμόγια είναι. Σας διάβασα και τι γράφει ο έγκριτος δήθεν δημοσιογράφος και ακόμα και για τον Τσίπρα.

Δ. Ε.: Ευχαριστώ πολύ κύριε Μπαλαούρα.

Μ. Μπαλαούρας: Να είστε καλά να είστε καλά. Ευχαριστώ πολύ

Συνέντευξη Μάκη Μπαλαούρα και Δημήτρη Παπαχρήστου στον Χάρη Γολέμη και τον Παύλο Κλαυδιανό για τις Ιδέες της Εποχής

Φοιτητές και οι δύο τότε στην ΑΣΟΕΕ, συμμετέχουν ενεργά στην ελληνική κοινωνική και πολιτική ζωή από την πτώση της χούντας μέχρι σήμερα. 
Οικονομολόγος της Τράπεζας της Ελλάδος, με έντονη συνδικαλιστική δράση ο Μάκης, πρόεδρος σήμερα του Δ.Σ. της Εποχής. 
Αρθρογράφος, ποιητής και συγγραφέας ο Δημήτρης, με είκοσι βιβλία στο ενεργητικό του.

• Παπαχρήστος: Από το 1969 αρχίζει το κλίμα να αλλάζει. Οι παρέες-ερωτικές, φιλικές, φοιτητικές-αρχίζουν να αναγνωρίζουν η μια την άλλη από κάποιο σημάδι, όπως μια εφημερίδα ή ένα βιβλίο που διάβαζε ο συμφοιτητής ή από …το μαλλί του.
• Μπαλαούρας: άρχισε η προσέγγιση του ενός με τον άλλο, θα μπορούσαμε να πούμε μια “ερωτική έλξη”, τι διαβάζει, τι ταινίες βλέπει, τι μουσική ακούει, κ.τ.λ. Χωρίς να το λέμε ευθέως, διαπιστώναμε ότι οι φίλοι μας «είναι εντάξει» και συνομολογούσαμε ότι κάτι πρέπει να κάνουμε και εμείς.
• Παπαχρήστος: Στο Πολυτεχνείο έγινε σφαγή. Η ίδια η χούντα είχε τότε παραδεχθεί ότι υπήρξαν 19 νεκροί, ενώ είχαμε και 1200 τραυματίες.
• Μπαλαούρας: Η συντριπτική πλειοψηφία των φοιτητών δεν ήταν οργανωμένη τα χρόνια πριν από το Πολυτεχνείο

Πολυτεχνείο, 17 Νοέμβρη 1973: Ένα ιστορικό και συμβολικό γεγονός

Νοέ 17, 2025 – 15:11

Παύλος Κλαυδιανός, Χάρης Γολέμης

Συζήτηση με τον Μάκη Μπαλαούρα και τον Δημήτρη Παπαχρήστο

Τη Δευτέρα συμπληρώνονται πενήντα δύο χρόνια (!) από την καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου 1973. Τιμώντας την ιστορική αυτή επέτειο, αποφασίσαμε με τον Παύλο Κλαυδιανό να μιλήσουμε για τα γεγονότα της παλιάς εποχής με δύο πρόσωπα που, με τη δράση τους-για την οποία πλήρωσαν σκληρό προσωπικό τίμημα-άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην αντιδικτατορική αντίσταση: τον Μάκη Μπαλαούρα και τον Δημήτρη Παπαχρήστο. Φοιτητές και οι δύο τότε στην ΑΣΟΕΕ, συμμετέχουν ενεργά στην ελληνική κοινωνική και πολιτική ζωή από την πτώση της χούντας μέχρι σήμερα. Οικονομολόγος της Τράπεζας της Ελλάδος, με έντονη συνδικαλιστική δράση ο πρώτος, πρόεδρος σήμερα του Δ.Σ. της Εποχής. Αρθρογράφος, ποιητής και συγγραφέας ο δεύτερος, με είκοσι βιβλία στο ενεργητικό του, εκ των οποίων το τελευταίο, με τον ευρηματικό τίτλο Αερόστατος, κυκλοφόρησε το φετινό καλοκαίρι από τον καλό εκδοτικό οίκο, Τόπος. Λόγω των πολλών αναμνήσεων και της εκρηκτικής ιδιοσυγκρασίας των δύο συντρόφων, η συζήτηση ήταν μακρά, αναστοχαστική και ζωηρή. Τους ευχαριστούμε πολύ.

Χ.Γο.

Πρόθεσή μας είναι στη συζήτησή μας να προχωρήσουμε πέρα από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και να διερευνήσουμε τις αιτίες τους και τη συμβολή της εξέγερσης στην πτώση της δικτατορίας. Πριν, όμως, και από αυτό, ποιες κατά την γνώμη σας ήταν οι πηγές της συγκρότησης του πλατιού, από ένα σημείο και μετά, φοιτητικού κινήματος; Ποιες ήταν οι ρίζες του;

Δημήτρης Παπαχρήστος: Μέχρι το 1969, η χούντα νόμιζε ότι ελέγχει την κατάσταση στη νεολαία, με τα στρατοδικεία, τις εξορίες, τις φυλακίσεις. Όμως, ούτε αυτή, ούτε εμείς οι φοιτητές στις σχολές και στις παρέες μας καταλάβαμε ότι μέσα σε ένα κλίμα, που το είχαμε υπόψη μας ή είχαμε μόνο την αίσθησή του, από γεγονότα όπως ο Μάης του ’68 κτλ, διαμορφωνόταν, σιγά – σιγά, ανεπαισθήτως μια νέα κατάσταση. Να θυμίσουμε το κλίμα της πρώτης δικτατορικής περιόδου: η χούντα έλεγχε τα πάντα στα κρατικά μέσα ενημέρωσης, και οι εφημερίδες δεν έγραφαν τίποτε. Μόνο όσοι ήταν κάπως ψυλλιασμένοι τότε, από οικογένεια αριστερή ή με άλλον τρόπο, μπορούσαν να πουν κάτι στους άλλους. Από το 1969, όμως, αρχίζει το κλίμα να αλλάζει. Οι παρέες-ερωτικές, φιλικές, φοιτητικές-αρχίζουν να αναγνωρίζουν η μια την άλλη από κάποιο σημάδι, όπως μια εφημερίδα ή ένα βιβλίο που διάβαζε ο συμφοιτητής ή από …το μαλλί του. Όλα αυτά μαζί διαμόρφωναν μια νέα πραγματικότητα μέσα στις σχολές. Φυσικά, μετά, το κίνημα αναπτύχθηκε δυναμικά με υπογραφές για τον εκδημοκρατισμό των φοιτητικών συλλόγων, έγιναν συγκεντρώσεις, μελέτες για το περιεχόμενο των σπουδών, γίναμε πρωτοσέλιδο, εντέλει. Οι εμπειρίες δράσης από τη μια σχολή μεταφέρονταν στην άλλη. Σπάσαμε, δηλαδή, το κλίμα φόβου που είχε επιβάλει η χούντα. Μιλούσαμε πλέον ανοικτά μέσα στο Πανεπιστήμιο. Παρά το ότι είχαμε δικτατορία και οι χαφιέδες ήταν γύρω μας.

Μάκης Μπαλαούρας: Επηρεάστηκα πάρα πολύ, και νομίζω όλοι μας-μην το ξεχνάμε αυτό-από την πρώτη περίοδο της αντίστασης, την παράνομη. Μας επηρέασαν οι απολογίες στα στρατοδικεία, τα αναθεωρητικά και η περιγραφή των βασανιστηρίων. Ακούγαμε και ξένους σταθμούς. Ήταν νέες και νέοι περίπου στη δική μας ηλικία και λέγαμε ‘αυτοί κι αυτές αγωνίζονται, εμείς τι κάνουμε;’. Ήταν παράδειγμα για μας. Από εκεί και πέρα, όπως είπε και ο Δημήτρης, άρχισε η ανίχνευση και προσέγγιση του ενός με τον άλλο, θα μπορούσαμε να πούμε μια “ερωτική έλξη”, τι διαβάζει, τι ταινίες βλέπει, τι μουσική ακούει, κ.τ.λ. Χωρίς να το λέμε ευθέως, διαπιστώναμε ότι οι φίλοι μας «είναι εντάξει» και συνομολογούσαμε ότι κάτι πρέπει να κάνουμε και εμείς. Ειδικά στην ΑΣΟΕΕ, είχαμε ακούσει ότι στη Νομική μάζεψαν 42 υπογραφές και αποφασίσαμε να μαζέψουμε και εμείς. Μαζέψαμε 100. Οι χαφιέδες προσπάθησαν να τις πάρουν, τις κρύψαμε εμείς και τις πήγαμε στις εφημερίδες που τις δημοσίευσαν. Τον Σεπτέμβρη, όταν επανήλθαμε και οι δυο μας από τη δουλειά που κάναμε το καλοκαίρι στην Αλόννησο, κάναμε μια αποκοτιά: βγάλαμε προκήρυξη που έγραφε «Εμείς που συλλέξαμε τις υπογραφές σάς καλούμε να προχωρήσουμε και να αγωνιστούμε, με αίτημα να γίνουν ελεύθερες φοιτητικές εκλογές». Η προκήρυξη δεν έγραφε κάτι εναντίον της χούντας, αλλά προφανώς το εννοούσε υπαινικτικά. Ενθαρρυμένοι, προχωρήσαμε κι άλλο ένα βήμα. Συντάξαμε τη «Μελέτη των 12»-όσοι ήταν οι φοιτητές που την υπέγραφαν – για την κατάσταση στην ΑΣΟΕΕ, η οποία έθετε αιτήματα για το περιεχόμενο σπουδών, τη λειτουργία της σχολής μας, αλλά και γενικότερα για την παιδεία στη χώρα, όπως η ανάγκη να υπάρξει ένας Καταστατικός Χάρτης για την Παιδεία. Η μελέτη μας αποτέλεσε παράδειγμα και για άλλες σχολές, όπως η Ιατρική, η Πάντειος, η Βιομηχανική. Ο Τύπος μάς έδωσε δημοσιότητα, μάλιστα τη μελέτη μας φιλοξένησε και το Βήμα της Κυριακής. Η χούντα αντέδρασε με συλλήψεις, ενώ παράλληλα μας παρέπεμψαν και στο Πειθαρχικό της σχολής. Αυτό ήταν σπίθα που άναψε τη φωτιά. Κατά την Ασφάλεια, την ώρα που συνεδρίαζε το Πειθαρχικό, συγκεντρώθηκαν στο προαύλιο 1.300 φοιτητές, φωνάζοντας συνθήματα. Ο κόσμος έφτανε μέχρι την Πατησίων. Το κίνημα μαζικοποιήθηκε.

Να δούμε το ρόλο του πολιτισμού, με την ευρεία έννοια, στις απαρχές του φοιτητικού κινήματος και στη δυναμική του;

ΜΜ: Η συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες έπαιξε σοβαρό ρόλο. Θυμάμαι την εντύπωση που μας προκάλεσαν τα 18 κείμενα. Συμμετείχαμε στην κηδεία του Σεφέρη που, ένα χρόνο πριν από τον θάνατό του, είχε κάνει δηλώσεις εναντίον της χούντας. Φυσικά, βλέπαμε κινηματογράφο, παρακολουθούσαμε θεατρικές παραστάσεις, αγοράζαμε και διαβάζαμε βιβλία, ακούγαμε μουσική. Πηγαίναμε και στις μπουάτ, που μετά το πρόγραμμά τους πολύ συχνά ακολουθούσε διαδήλωση! Τη συναυλία του Μαρκόπουλου στο Σπόρτιγκ την παρακολούθησαν 3.500 άτομα, και σ’ αυτήν η αστυνομία μάς έσπασε στο ξύλο. Όλα αυτά συγκροτούσαν ένα εύφορο κλίμα για το φοιτητικό κίνημα.

ΔΠ: Θυμίζουμε ότι, τότε, σχεδόν τα πάντα ήταν απαγορευμένα. Βιβλία κυκλοφορούσαν παράνομα. Στους πάγκους, τα παράνομα κρύβονταν κάτω από τα νόμιμα!. Τον ίδιο καιρό ξέφευγαν από τη λογοκρισία θεατρικές παραστάσεις, όπως αυτές του Ελεύθερου Θεάτρου, ταινίες, όπως οι Άγριες Φράουλες και το Γούντστοκ, που τρέχαμε να τις δούμε και η αστυνομία μάς κυνηγούσε και μας χτυπούσε. Υπήρχε, θα λέγαμε, μια υπόγεια λειτουργία του πολιτισμού παρά τη λογοκρισία. Αν και τυπικά η λογοκρισία είχε σταματήσει το 1972, στην πραγματικότητα εξακολουθούσε να υπάρχει και μετά. Όσοι γράφαμε, ποίηση για παράδειγμα, γνωρίσαμε και τις προσωπικότητες της εποχής, όπως τον Βάρναλη και τον Ρίτσο που έδειχναν ενδιαφέρον και μας συμβούλευαν. Εκείνη την περίοδο, κυκλοφορούσαν και πολλά περιοδικά.

Πολλά έχουν γραφτεί για το κατά πόσο τα κόμματα, κυρίως της Αριστεράς, καθοδήγησαν το φοιτητικό κίνημα ή αυτό λειτούργησε αυτόνομα – ή και αυθόρμητα – αν και πολλά στελέχη του ήταν οργανωμένα σε αντιστασιακές οργανώσεις και κόμματα.

ΔΠ: Έως το 1971, ήταν λίγοι οι οργανωμένοι φοιτητές. Τους καταλαβαίναμε από τον τρόπο που μιλούσαν. Πλησίασαν κι εμένα από την αντι-ΕΦΕΕ. Απάντησα αρνητικά, όχι γιατί διαφωνούσα αλλά γιατί δεν ήθελα να υπάρχει τίποτα πίσω μου. Το ίδιο ίσχυε και για πολλούς άλλους και γι’ αυτό οι παράνομες κομματικές οργανώσεις δεν είχαν μαζικοποιηθεί. Όμως, αργότερα, ιδιαίτερα μετά τις στρατεύσεις των δραστήριων φοιτητών που κρίθηκαν επικίνδυνοι, όταν το κίνημα αναπτύχθηκε και με γεγονότα όπως οι υπογραφές της Νομικής, η «δίκη των 11» (από τους 12 φοιτητές της ΑΣΟΕΕ, οι οποίοι έγραψαν την μελέτη που ανέφερε πριν ο Μάκης), και άλλες κινητοποιήσεις η κατάσταση άλλαξε. Στα αμφιθέατρα οι ομιλητές μιλούσαν σχεδόν ανοικτά, ενώ άρχισαν και οι σχετικές αντιπαραθέσεις. Ήμουν τότε στρατευμένος, μάθαινα όμως όσα συνέβαιναν στις σχολές. Στο Πολυτεχνείο έγινε προσπάθεια από οργανωμένο κόσμο (της αντι-ΕΦΕΕ) να σταματήσει η κατάληψη – «σας καπελώνουν οι αριστεριστές», έλεγαν στα μέλη τους – και αντ’ αυτής να γίνει διαδήλωση προς το Σύνταγμα. Ανάλογο κλίμα επικρατούσε στον Ρήγα. Αυτές οι προτάσεις δεν γίνονταν επ’ ουδενί αποδεκτές. Να σημειώσω εδώ ότι στη Συντονιστική Επιτροπή της κατάληψης μόνο έξι ήταν οργανωμένοι, όλοι οι άλλοι ήταν ανένταχτοι . Τη «γραμμή» δεν μας την έδωσε κανένας. Διαμορφώθηκε εκεί, στις Γενικές Συνελεύσεις των σχολών, όπου όλοι ήταν υπέρ της εξέγερσης και της κατάληψης, όλοι υποστήριζαν ότι έπρεπε να απευθυνθούμε στην κοινωνία. Αργότερα, ακούστηκαν και γράφτηκαν κι άλλα συνθήματα, πιο «προχωρημένα», όπως «Κάτω η χούντα», «Ζήτω η Δημοκρατία», «Απόψε θα γίνει της Ταϊλάνδης», «Λαϊκή Εξουσία», «Κάτω το Κράτος», «Λαοκρατία». Ήταν συνθήματα που έδεναν τον κόσμο, δεν τα προωθούσε η Συντονιστική Επιτροπή, τα φώναζαν οι φοιτητές. Εμείς λέγαμε «τι γίνεται, ρε!». Είναι, όμως, σημαντικό ότι από αυτούς που διαφωνούσαν με την κατάληψη δεν έφυγε κανένας!

Να συμπεράνουμε, και από όσα μας λέτε, ότι τα κόμματα της Αριστεράς ήταν σε άλλη, πιο μετριοπαθή κατεύθυνση, όπως προκύπτει και από τοποθετήσεις για αξιοποίηση της λεγόμενης «φιλελευθεροποίησης» των Παπαδόπουλου-Μαρκεζίνη. Εσείς, ως ανένταχτοι, τα γνωρίζατε αυτά; Η πραγματικότητα είναι ότι το Πολυτεχνείο ανέτρεψε αυτήν την ενδεχόμενη εξέλιξη. Θεωρείτε ότι αυτό ήταν, εν τέλει, μια νίκη του «αυθόρμητου» και των λεγόμενων αριστεριστών σε βάρος της κυρίαρχης κομματικής γραμμής των κομμουνιστικών κομμάτων;

ΜΜ: Η συντριπτική πλειοψηφία των φοιτητών δεν ήταν οργανωμένη τα χρόνια πριν από το Πολυτεχνείο. Σε ένα βαθμό άρχισε να συνδέεται με οργανώσεις μετά την κατάληψη της Νομικής. Το ίδιο ίσχυε και στην ΑΣΟΕΕ. Κατά τη λεγόμενη «φιλελευθεροποίηση Μαρκεζίνη» και τα δυο ΚΚ αναζητούσαν τρόπους αξιοποίησής της, προκειμένου να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο κ.τ.λ. Γνωστά ήταν όλα αυτά, το κίνημα όμως δεν τα δεχόταν.

ΔΠ: Ακούγοντας τη γραμμή των ΚΚ, λέγαμε «ρε, τι κάνουν αυτοί;». Αποδοκιμάζαμε ισχυρά τη στάση τους. Υπάρχουν σχετικά ντοκουμέντα για αυτήν τη στάση. Θυμάμαι ακόμα και «βλέψεις» από κάποια πλευρά για κατάληψη του σταθμού του Πολυτεχνείου επειδή δήθεν είχε ξεφύγει από τα φοιτητικά αιτήματα, ζητώντας να πέσει η χούντα. Όμως, ποια φοιτητικά αιτήματα θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν αν δεν έπεφτε η χούντα; Από τον σταθμό εκφωνούσαμε, επίσης, και τα αντικαπιταλιστικά/αντιιμπεριαλιστικά μας συνθήματα. Εδώ να αναφέρω την απαράδεκτη στάση ειδικά του ΚΚΕ, μετά το Πολυτεχνείο, τον Φλεβάρη του 1974, με την σπίλωση στελεχών του κινήματος, ιδιαίτερα του σύντροφου Μαυρογένη. Εμείς, βέβαια, αποκαταστήσαμε άμεσα την τιμή τους.

Πόσο συνέβαλε η αντίσταση, το φοιτητικό κίνημα και κυρίως η εξέγερση του Πολυτεχνείου στην πτώση της χούντας; Είναι γνωστή η υποβάθμισή όλων αυτών από τη Ακροδεξιά αλλά και μεγάλα τμήματα της Δεξιάς, στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ιστορίας. Αντίθετα, στη συνείδηση του κόσμου το Πολυτεχνείο συνδέεται με την πτώση της χούντας, εξ ου και οι ετήσιες πορείες κάθε 17 Νοέμβρη προς την αμερικανική πορεία που πραγματοποιούνται χωρίς διακοπή επί μισό αιώνα.

ΔΠ: Γι’ αυτά τα ζητήματα λέγονται πολλά, ακόμα και ότι η εξέγερση του Πολυτεχνείου έφερε τη σκληρότερη δικτατορία του Ιωαννίδη. Υπάρχει, όμως, ένα ντοκιμαντέρ από τη δίκη της χούντας στο οποίο ένας λοχαγός ονόματι Παλαϊνης, πρωτοπαλλήκαρο του Ιωαννίδη, υποστηρίζει ότι την ανατροπή του Παπαδόπουλου τη σχεδίαζαν δυο μήνες πριν το Πολυτεχνείο. Σημαίνει αυτό ότι εμείς παίξαμε το παιχνίδι του Ιωαννίδη; Μήπως ευθυνόμαστε και για το πραξικόπημα στην Κύπρο; Ήθελαν να μας χρεώσουν τα πάντα, αλλά αυτή η προπαγάνδα δεν πέρασε στο λαό, όπως δεν πέρασε αργότερα και η κατηγορία ότι οι συντελεστές της εξέγερσης την «αξιοποίησαν» για να καταλάβουν πολιτικές και άλλες θέσεις. Στο Πολυτεχνείο έγινε σφαγή. Η ίδια η χούντα είχε τότε παραδεχθεί ότι υπήρξαν 19 νεκροί, ενώ είχαμε και 1200 τραυματίες. Στην πραγματικότητα, οι απώλειες υπήρξαν πολύ μεγαλύτερες αλλά οι συγγενείς των νεκρών και των τραυματιών δίσταζαν και διστάζουν ακόμα και σήμερα να μιλήσουν. Μετά το αίμα που χύθηκε στο Πολυτεχνείο, η χούντα δεν μπορούσε να σταθεί.

ΜΜ: Να συμπληρώσω κάτι σχετικά με όσα είπε τότε ο Παλαϊνης. Αυτός, λοιπόν, υποστήριξε ότι η ομάδα του Ιωαννίδη είχε, πολύ νωρίτερα από το Πολυτεχνείο, καταφέρει να διαμορφώσει ένα κλίμα στο εσωτερικό της χούντας εναντίον του Παπαδόπουλου κατηγορώντας τον για υπερσυγκέντρωση εξουσίας, νεποτισμό, την απόσυρση της μονάδας στρατού από την Κύπρο κτλ. Πρέπει να τονίσουμε ότι τα γεγονότα του Πολυτεχνείου είχαν ως αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση της δικτατορίας κυρίως επειδή στο λαό υπήρξε μια έντονη αγανάκτηση που συνοψιζόταν στη φράση «όχι και να σκοτώνουν τα παιδιά μας». Κάτι ανάλογο, δηλαδή, με την τωρινή αγανάκτηση για τα Τέμπη. Αυτό οδήγησε σ’ ένα είδος “απονομιμοποίησης” του καθεστώτος. Το δεύτερο πλήγμα που δέχθηκε η χούντα ήταν η τραγική αποτυχία της επιστράτευσης, που όχι μόνο εξάντλησε την ανοχή του λαού στη δικτατορική κυβέρνηση, αλλά και κατά την οποία ήταν αδύνατο να διατηρηθεί κάποια, έστω και στοιχειώδης, πειθαρχία.

ΔΠ: Η εξέγερση δεν γκρέμισε τη χούντα, αλλά μετά από αυτήν δεν θα μπορούσε να σταθεί για πολύ επειδή, επαναλαμβάνω, χύθηκε αίμα. Ο λαός δεν την άντεχε πια. Έγινε και η τραγωδία, η προδοσία στην πραγματικότητα, της Κύπρου. Έτσι, αναγκάστηκαν να φωνάξουν τον Καραμανλή, ο οποίος δεν είχε πει λέξη εναντίον της δικτατορίας. Για να υποβαθμίσει τη σημασία του Πολυτεχνείου, η κυβέρνηση προκήρυξε εκλογές στις 17 Νοέμβρη 1974, δηλαδή στην πρώτη επέτειο της εξέγερσης. Τότε, παρά τις δυσκολίες, καταφέραμε να οργανώσουμε πορεία μέσω της λεωφόρου Αλεξάνδρας στην οποία συμμετείχαν 70.000 – 100.000 διαδηλωτές. Τότε εκδηλώθηκε μια ακόμα αντιπαράθεση στο εσωτερικό του κινήματος. Όσοι δεν ήθελαν να γίνει η κατάληψη του Πολυτεχνείου δεν ήθελαν και να γίνει πορεία ανήμερα των εκλογών. Στην «επίσημη» πορεία, πάντως, που έγινε στις 24 Νοεμβρίου 1974, κατέβηκε 1.500.000 λαού. Ίσως και από ενοχή.

Στις μέρες μας υπάρχει μια συστηματική αποδυνάμωση από την κυβέρνηση της Δεξιάς των κατακτήσεων της μεταπολίτευσης, που συνδέεται και με την υποβάθμιση της σημασίας της αντίστασης στη δικτατορία. Γίνεται μία, κάπως δειλή προς το παρόν, αμφισβήτηση των ιστορικών γεγονότων, η οποία δημιουργεί εύφορο έδαφος για την άνοδο της Ακροδεξιάς. Ποια είναι η γνώμη σας γι’ αυτό το θέμα;

ΔΠ: Δεν υπήρχε περίπτωση να μην γίνουν αυτές οι προσπάθειες συκοφάντησης του Πολυτεχνείου. Όχι μόνο από την Ακροδεξιά και τη Δεξιά, αλλά και από άλλες πλευρές. Και τούτο διότι το Πολυτεχνείο από ιστορικό γεγονός έγινε συμβολικό γεγονός. Θα μείνει στη λαϊκή μνήμη για πάντα και θα δείχνει τον δρόμο στα παιδιά. Έχει δηλαδή ξεπεράσει την ιστορικότητά του, αλλά και εμάς τους ίδιους. Δεν έχει ιδιοκτήτες. Δείχνει τον δρόμο του αγώνα πιο πέρα από εκεί που δεν μπορέσαμε να πάμε εμείς. Η αποδόμηση, όμως, γίνεται κι αλλιώς. Πόσες και πόσες πλατείες ανά την Ελλάδα λέγονται Πλατείες Ηρώων Πολυτεχνείου; Έγινε μύθος το Πολυτεχνείο και αυτό δείχνει ότι έχουμε ανάγκη και από μύθους. Ευτυχώς, όμως, που η ιστορικότητα καλύφθηκε από την συμβολικότητά του. Σε όλο τον κόσμο οι Έλληνες είναι υπερήφανοι γι’ αυτό το συνταρακτικό γεγονός. Για όσους ζούσαν εκείνη την περίοδο στην Ελλάδα έχει και ένα χαρακτήρα αναδρομικής «εκδίκησης» στη χούντα, την οποία δεν στήριξαν, βέβαια, αλλά ανέχτηκαν. Το Πολυτεχνείο ξεπέρασε κι εμάς τους ίδιους, αλλά και τα όρια της Ελλάδας. Κλείνω, αναφερόμενος σε δύο στιγμές της εξέγερσης που έτυχε να συνδεθούν με το πρόσωπό μου, ως εκφωνητή του σταθμού λίγο πριν την εισβολή του τανκ: τον τρόπο που ειπώθηκε ο Εθνικός Ύμνος και την απεύθυνση στους στρατιώτες με τη φράση «αδέλφια μας φαντάροι».

ΜΜ: Η ιστορική αλήθεια είναι ότι προσπάθειες μείωσης της σημασίας της εξέγερσης του Πολυτεχνείου δυστυχώς έγιναν και επί διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ. Η επίθεση εναντίον της θα συνεχίζεται κυρίως από την Ακροδεξιά, αλλά και-πιο προσεκτικά-από τη Δεξιά.

ΕΠΟΧΗ