Να κρατήσουμε όρθια την Κούβα, που τόσα έχει προσφέρει στην οικουμένη

Του Μάκη Μπαλαούρα

Ως εισαγωγή, δύο συνδεόμενα θέματα:

α) Στα τέλη του 1998, που ήμουν τότε πρόεδρος του Συλλόγου Υπαλλήλων της Τράπεζας της Ελλάδος, σκέφτηκα να ζητήσω από τον Μίκη Θεοδωράκη να δώσει μια συναυλία για τον Σύλλογό μας. Με δέχθηκε αμέσως στο σπίτι του.

Η συζήτηση μαζί του υπήρξε συναρπαστική. Ήξερε για την αντιδικτατορική μου δράση κάνοντας σχόλια υπερηφάνειας για το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα.

Ήταν χείμαρρος σε πλήθος θεμάτων. Με χαρά μού ανέφερε ότι, σε νεαρή ηλικία, είχε εργαστεί στην Κατοχή στην Τράπεζα της Ελλάδος, κουβαλώντας καρότσια πληθωρικών κατοχικών χρημάτων από εταιρίες προς αποθήκευση. Γελώντας έλεγε ότι πήγαινε στις τουαλέτες και έγραφε τραγούδια! Αποδέχθηκε αμέσως την πρότασή μου, επισημαίνοντας ότι ήταν ευκαιρία γιατί δεν είχε δώσει ποτέ μέχρι τότε συναυλία για εργατικό συνδικάτο. Με εξέπληξε, καθώς ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο Μίκης, ο οποίος είχε πραγματοποιήσει εκατοντάδες συναυλίες σε ολόκληρη τη χώρα, δεν είχε δεχθεί ανάλογη πρόσκληση από κάποιο συνδικάτο.

Πρότεινε η συναυλία να γίνει στο εμβληματικό Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, ύστερα από μακρά περίοδο εργασιών αποκατάστασης και ανακαίνισης. Πράγματι, πραγματοποιήθηκε στις 25 Γενάρη 1999.

β) Μετά το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ στο Καράκας της Βενεζουέλας το 2005, ο τότε πρόεδρος του Συνασπισμού Αλέκος Αλαβάνος, μου ζήτησε να πάω μαζί του στην Αβάνα που ήταν επίσημα προσκεκλημένος. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης συναντηθήκαμε με πολλούς υπουργούς. Όλοι μάς υποδέχονταν με ιδιαίτερη θέρμη, εκφράζοντας την αγάπη τους για τη χώρα μας και ρωτώντας με θαυμασμό για τον Μίκη και τον Γλέζο.

Αξίζει να σημειώσω και μια χαρακτηριστική λεπτομέρεια: στις πολύωρες συναντήσεις μας, όταν επισκεπτόμασταν τις προσωπικές τουαλέτες των υπουργών, διαπιστώναμε ότι δεν υπήρχε χαρτί υγείας, όπως στα ξενοδοχεία, αλλά εφημερίδες. Με άλλα λόγια, δεν υπήρχαν προνόμια. Δηλαδή όπως και ο υπόλοιπος λαός.

Οι μεγάλες τομές της Κούβας στο κοινωνικό κράτος και στην επιστήμη

Ο Πρόεδρος των, και τότε ιμπεριαλιστικών ΗΠΑ, αν και πιο ήπιες, Μπάρακ Ομπάμα κατά τη διάρκεια της ιστορικής του επίσκεψης στην Κούβα τον Μάρτιο 2016, σε μια τεράστια συγκέντρωση επαίνεσε τα επιτεύγματα της Κούβας στη δημόσια υγεία και πρόνοια, στην πολιτική προστασία και στην εκπαίδευση. Χαιρέτησε ταυτόχρονα την αυτοθυσία των Κουβανών γιατρών που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή στη Σιέρα Λεόνε για την καταπολέμηση του Έμπολα.

Επιπλέον εξήρε την αντοχή, το ταλέντο και την υπερηφάνεια των Κουβανών, επισημαίνοντας την ανάγκη για συμφιλίωση και σεβασμό προς τους κατοίκους του νησιού!

Πράγματι τα επιτεύγματα της Κούβας είναι εντυπωσιακά

Υγεία: Η Κούβα έδωσε στον κόσμο τρία εμβόλια Covid, καθώς και για τη μηνιγγίτιδα B που έσωσε παιδιά στη Βραζιλία και σε όλη την υποσαχάρια Αφρική. Πρόσφατα έγιναν σημαντικά βήματα θεραπείας με την έρευνα για το Αλτσχάιμερ με το CNEURO-201.

Γιατροί:

Κούβα: Είναι η χώρα με την υψηλότερη αναλογία σε γιατρούς παγκοσμίως, διαθέτοντας περίπου 8,2 έως 9,5 γιατρούς ανά 1.000 κατοίκους.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Ο μέσος όρος στην ΕΕ κυμαίνεται συνήθως κάτω από το μισό της Κούβας μεταξύ 3,7 - 4,0 γιατρών.

ΗΠΑ: Βρίσκεται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με την ΕΕ, με 2,6 έως 2,8 γιατρούς.

Στην Ελλάδα η αναλογία είναι υψηλή, με αναλογία περίπου 6,1 έως 6,4 γιατρούς.

Στο νοσηλευτικό προσωπικό:

Η Κούβα κατατάσσεται και εδώ πρώτη. Η Ελλάδα στις χαμηλότερες θέσεις, ενώ σχετικά καλά πάνε ΗΠΑ και ΕΕ.

Παιδεία - Αναλφαβητισμός

Η καθολική και δωρεάν πρόσβαση στην εκπαίδευση αποτελεί βασικό πυλώνα της χώρας από τις αρχές του 1960 με το πρόγραμμα "Yo, sí puedo" («Ναι, εγώ μπορώ!»). Στην Κούβα ο αναλφαβητισμός έχει εξαλειφθεί, μόλις στο 0,33%! Το πρόγραμμα αυτό έχει χρησιμοποιηθεί επιτυχώς για τη μόρφωση χιλιάδων ανθρώπων και σε άλλες χώρες τιμώμενο μάλιστα με διεθνείς διακρίσεις και αναγνώριση από την UNESCO. Στην Ελλάδα, το ποσοστό του αναλφαβητισμού είναι χαμηλό και κινείται περίπου στο 3%-4% του πληθυσμού. Υψηλότερα ποσοστά αναλφαβητισμού, έχουν οι ΗΠΑ με 21%, η Ιταλία (27,7%), Ισπανία (27,5%) και Γαλλία (21,6%). (ΟΟΣΑ 2013).

Μέμφομαι όμως τον Ομπάμα γιατί αν και εξήρε τα επιτεύγματα της Κούβας «ξέχασε», πιθανόν πιεζόμενος από το βαθύ κράτος ή το κόμμα του, να άρει το εμπάργκο! Ίσως σήμερα η κατάσταση να ήταν διαφορετική…

…Και ήλθε ο ακροδεξιός ο Τραμπ

Ο Τραμπ έχει κλιμακώσει δραματικά τον αμερικανικό αποκλεισμό, ασκώντας ασφυκτικές οικονομικές πιέσεις και αυστηρές κυρώσεις με στόχο την αλλαγή καθεστώτος, προκαλώντας τεράστιες ελλείψεις και στοχεύοντας σε κοινωνικές αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας. Την απέκοψε από τα διεθνή δίκτυα συναλλαγών, επέκτεινε τις κυρώσεις σε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και απαγόρευσε κάθε ροή χρήματος ή πετρελαίου προς το νησί. Οι ΗΠΑ επιβάλλουν αποκλεισμό, πολύ σκληρότερο μετά από τον αντίστοιχο της Κρίσης των Πυραύλων το 1962. Μεταξύ άλλων και σε όσους συναλλάσσονται στους τομείς ενέργειας, εξορύξεων, άμυνας ή ασφάλειας της Κούβας ή έχουν παράσχει υλική, οικονομική ή τεχνολογική υποστήριξη προς τη χώρα.

Προειδοποίηση του ΟΗΕ

Ο ΟΗΕ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι ο αποκλεισμός του πετρελαίου απειλεί «τα καύσιμα που είναι απαραίτητα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τα συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης, τα νοσοκομεία, τις δημόσιες συγκοινωνίες και την παραγωγή τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης της άρδευσης, της συγκομιδής, της ψύξης και της διανομής τροφίμων».

Ο ΟΗΕ και διεθνείς οργανισμοί εξέφρασαν βαθιά ανησυχία για τον κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης.

Η υιοθέτηση από τον Τραμπ των σκληρών, καταναγκαστικών μεθόδων που επιφέρουν εκτεταμένες κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιπτώσεις στον πληθυσμό, πρέπει να τον οδηγήσει σε κατηγορίες για παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων!

Εμάς μας θυμίζει τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους»…

Κατάρρευση Υγείας και Περίθαλψης

Ο τομέας της Υγείας έχει πληγεί ανεπανόρθωτα λόγω των ελλείψεων σε ιατρικό εξοπλισμό και φάρμακα. Έχουν αναβληθεί περισσότερες από 96.000 χειρουργικές επεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένων πάνω σε 11.000 σε παιδιά.

Το ποσοστό επιβίωσης παιδιών με καρκίνο στην Κούβα έπεσε δραματικά από το 80% στο 65% μέσα στους πρώτους μήνες του 2026! Οι συχνές διακοπές ρεύματος δημιουργούν θανατηφόρες επιπτώσεις στη λειτουργία θερμοκοιτίδων, στα συστήματα παροχής οξυγόνου και στον εξοπλισμό εντατικής θεραπείας!

Ταυτόχρονα, οι ελλείψεις καυσίμων δυσχεραίνουν τη λειτουργία των ασθενοφόρων, των υπηρεσιών καθαριότητας και άλλων βασικών δημοσίων υπηρεσιών, δημιουργώντας πρόσθετες απειλές για τη δημόσια υγεία.

Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερο συμβολισμό, αν αναλογιστεί κανείς ότι η Κούβα αποτελούσε επί δεκαετίες διεθνές σημείο αναφοράς στον τομέα της φροντίδας υγείας και της ιατρικής πρόληψης.

Η στάση της ΕΕ και άλλων κρατών

Η ΕΕ τηρεί μια επαμφοτερίζουσα στάση, προσπαθώντας να ισορροπήσει μεταξύ της βοήθειας προς τους πολίτες της Κούβας και της καταδίκης της καταστολής:

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (με πρωτοβουλία των ομάδων, Λαϊκό Κόμμα, Ακροδεξιά (Μελόνι- Ευρωσκεπτικιστές) και Renew Europe υιοθέτησε σκληρό ψήφισμα. Ζητά τη λήψη στοχευμένων κυρώσεων κατά του Προέδρου Κανέλ και της στρατιωτικής ηγεσίας «λόγω της συνεχιζόμενης πολιτικής καταστολής». Επιπλέον ζητούν την αναστολή της Συμφωνίας Πολιτικού Διαλόγου και Συνεργασίας ΕΕ-Κούβας, εάν το καθεστώς δεν παρουσιάσει άμεσα έναν «οδικό χάρτη» για τη δημοκρατική μετάβαση και απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων.

Από την άλλη πλευρά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το πενιχρό ποσό των 2 εκατομμυρίων για την αντιμετώπιση των άμεσων ανθρωπιστικών αναγκών.

Διεθνείς οργανισμοί και χώρες, όπως η Ισπανία, έχουν ξεκινήσει την αποστολή επείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας (τρόφιμα, φάρμακα και είδη πρώτης ανάγκης).

Ιδιαίτερη σημασία είχε η κοινή παρέμβαση Ισπανίας, Μεξικού και Βραζιλίας που εξέφρασαν βαθιά ανησυχία για την ανθρωπιστική κρίση και ζητούν να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες, όπως ο αποκλεισμός των ΗΠΑ που επιδεινώνουν τη ζωή των πολιτών αντί να συμβάλλουν στην επίλυση των προβλημάτων.

Γελοίες δικαιολογίες των ΗΠΑ

Μόλις λίγες ώρες αφότου οι αμερικανικές ειδικές δυνάμεις άρπαξαν τον Μαδούρο ο Τραμπ δήλωσε ότι η Κούβα είναι η επόμενη που «θα πέσει». Δικαιολόγησε τα μέτρα που ανακοίνωσε με το γελοίο επιχείρημα ότι η Κούβα αποτελεί κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, επειδή υποτίθεται ότι υποστηρίζει ομάδες που η κυβέρνησή του θεωρεί μονομερώς τρομοκρατικές.

Η Ουάσιγκτον ανέβασε ακόμη περισσότερο την πίεση στη χώρα ανακοινώνοντας την άσκηση δίωξης στον πρώην πρόεδρο Ραούλ Κάστρο, 94 ετών, κατηγορώντας τον για «φόνο» Αμερικανών το 1996!

Τώρα σταθμίζουν τις επιλογές τους. Μία από αυτές είναι η χρήση στρατιωτικής βίας. Κατασκοπευτικά drones πετούν πάνω από την Κούβα. Στις 20 Μαΐου, το αεροπλανοφόρο Νίμιτς έφτασε στην Καραϊβική. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο διεμήνυσε ότι οι πιθανότητες για μια ειρηνική συμφωνία «δεν είναι υψηλές» και ότι η Κούβα δεν μπορεί να διορθωθεί με το υπάρχον πολιτικό σύστημα. Όταν ρωτήθηκε αν η Αμερική θα χρησιμοποιήσει βία για να αλλάξει το καθεστώς, είπε ότι ο κ. Τραμπ θα κάνει «ό,τι χρειαστεί». Και ο διευθυντής της CIA απαίτησε από την Αβάνα λίστα απαιτήσεων.

Ψάχνουν για ένα πολεμικό “success story”

Ο Τραμπ απειλεί λέγοντας ότι μπορεί να κάνει «ό,τι» θέλει και ότι μπορεί να έχει «την τιμή να καταλάβει την Κούβα», να την «απελευθερώσει». Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει καταφέρει να παρουσιάσει τις “επιτυχίες” που θα ήθελε στη Γροιλανδία, στο Ιράν, στην Ουκρανία ή στη Γάζα και αναζητά μια εύκολη και συμβολική επιτυχία, πολύ περισσότερο λόγω γεωγραφικής εγγύτητας αλλά και ιστορικού φορτίου της Κούβας.

Η κυβέρνηση της Κούβας έχει προχωρήσει σε κινητοποίηση του στρατού και της πολιτικής άμυνας, προετοιμαζόμενη για ενδεχόμενη στρατιωτική επέμβαση προβάλλοντας την αποφασιστικότητά της να αντισταθεί σε οποιαδήποτε επέμβαση.

Αμερικανική επίθεση θα διακινδύνευε πολύ μεγαλύτερη αντίσταση και πιθανές απώλειες για τις ΗΠΑ από το αστραπιαίο χτύπημα των Αμερικανών εναντίον του Μαδούρο, αλλά τα μέτρα ασφαλείας γύρω από τον Κάστρο είναι πιθανό να είναι εξαιρετικά αυστηρά.

Ο στρατός της Κούβας έχει έλλειψη πόρων, με συχνά απαρχαιωμένο εξοπλισμό. Αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει απώλειες στις αμερικανικές δυνάμεις. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι μια ενδεχόμενη επέμβαση δύσκολα θα εξελισσόταν σε μια απλή ή αναίμακτη επιχείρηση.

Οι Κουβανοί στηρίζονται στο αμυντικό δόγμα που βασίζεται στη συμμετοχή του πληθυσμού σε περίπτωση ξένης εισβολής. Αυτό θα προκαλούσε απώλειες στις ΗΠΑ, αλλά και θα οδηγούσαν σε δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες, Κουβανοί να χάσουν τη ζωή τους.

Η υποταγή της Κούβας θα εδραίωνε το «Δόγμα Ντόνρο» (νεο-ιμπεριαλιστική σύμπτυξη δογμάτων Μονρόε και Τραμπ), την προσπάθεια των ΗΠΑ δημιουργίας ζώνης υποταγής στις στρατηγικές επιδιώξεις των ΗΠΑ, όλης της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής, υπακούοντας. Η Κούβα βέβαια προηγείται αφού ιστορικά από την εποχή Μπατίστα, αποτελούσε το πορνείο και χώρο ελεύθερου τζόγου των ΗΠΑ!

Να σταματήσει και ο «ιατρικός διεθνισμός» της Κούβας

Οι ΗΠΑ έχουν εντείνει τις πιέσεις τους για τον τερματισμό του προγράμματος των κουβανικών ιατρικών αποστολών, που χαρακτήρισαν ως μορφή "καταναγκαστικής εργασίας" και "εμπορίας ανθρώπων"! Οι παρεμβάσεις τους περιλαμβάνουν διπλωματικές πιέσεις έως επιβολή αυστηρών κυρώσεων, όπως ταξιδιωτικούς περιορισμούς και ανάκληση βίζας σε κυβερνητικούς αξιωματούχους χωρών της Λατινικής Αμερικής και Αφρικής που συνεργάζονται με Κουβανούς γιατρούς. Από την άλλη πλευρά, πολλές κυβερνήσεις και διεθνείς οργανώσεις, όπως ο ΠΟΥ, επισημαίνουν ότι οι κουβανικές ιατρικές αποστολές έχουν καλύψει κρίσιμα κενά στα συστήματα υγείας που αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες και φτωχές περιοχές.

Οι αμερικανικές κυρώσεις κατά των κουβανικών ιατρικών αποστολών προκαλούν σοβαρή αποσταθεροποίηση τόσο στα συστήματα υγείας των αναπτυσσόμενων χωρών όσο και στην ίδια την οικονομία της Κούβας. Το πρόγραμμα ιατρικής διπλωματίας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων για την κουβανική κυβέρνηση, που μαζί με τον τουρισμό -που πια δεν υπάρχει- αποτελεί μία από τις βασικότερες πηγές συναλλάγματος.

Οι απειλές οδήγησαν αρκετές χώρες (Γουατεμάλα, Βραζιλία, Τζαμάικα, Μπαχάμες, Γουιάνα, Παραγουάη) στον τερματισμό της μακροχρόνιας χρήσης Κουβανών γιατρών και αντιμετωπίζουν πλέον υγειονομικό χάος.

Όμως δεν σταμάτησαν σ’ αυτή την Ήπειρο. Έβαλαν χέρι και στην Ευρώπη και συγκεκριμένα στην Καλαβρία. Από το 2022 εκατοντάδες Κουβανοί γιατροί εργάζονται στα νοσοκομεία της, αποτρέποντας την κατάρρευση του συστήματος. Παρά τις πιέσεις των ΗΠΑ, ο περιφερειάρχης Καλαβρίας αρνήθηκε να απολύσει τους 400 Κουβανούς γιατρούς δηλώνοντας ότι η παρουσία τους παραμένει απολύτως απαραίτητη για τη λειτουργία των μονάδων υγείας.

Όμως ενώ αρχικά υπήρχε πρόθεση να αυξηθούν οι Κουβανοί γιατροί σε 1.000 η αμερικανική πίεση οδήγησε στο “πάγωμα” των σχεδίων και στραφηκαν στην αναζήτηση προσωπικού από άλλες χώρες.

Το θέμα έχει λάβει διεθνείς διαστάσεις, προκαλώντας και αντιδράσεις από χιλιάδες επαγγελματίες υγείας στην Ιταλία που υπογράφουν ανοιχτές επιστολές υπέρ της συνέχισης της ιατρικής συνεργασίας… 

Το μήνυμα είναι: Διεθνής Αλληλεγγύη- Διεθνής Κινητοποίηση

Ομιλία στο 5ο Διεθνές Φεστιβάλ Μίκη Θεοδωράκη στη Ζάτουνα για την Κούβα 21 Ιουνίου 2026

Μάκης Μπαλαούρας / Τα capital controls που δεν επιβάλαμε

Ο Αλέξης Τσίπρας πρόσφατα στην εκπομπή «Ενώπιος Ενωπίω» με τον Νίκο Χατζηνικολάου σε μια καλή συνέντευξη του, αν και άργησε πολύ, έβαλε πολλά πράγματα στη θέση τους για την κυβέρνηση μας.

Μεταξύ άλλων αναφέρθηκε: «Μας έκλεισαν τις τράπεζες. Έπρεπε να τις κλείσουμε εμείς την επομένη των εκλογών, για να μην έχουμε τον εκβιασμό “σας δίνουμε, δεν σας δίνουμε”. Τα capital controls επέφεραν ένα μικρό δημοσιονομικό κόστος. Σήμερα δεν έχουμε capital controls στις τράπεζες, αλλά έχουμε στο super market, στην ενέργεια. Τα μεγαλύτερα και τα χειρότερα έχουμε σήμερα».

Προς το τέλος του 2014 όλοι μας βλέπαμε από τη μια μεριά ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ένα αγέρωχο άλογο που κάλπαζε ατίθασα προς τη διακυβέρνηση της χώρας, από την άλλη όμως κάποιοι απ’ εμάς αντιλαμβανόμασταν ότι η διαδρομή του αλόγου δεν θα ήταν σπαρμένη με ροδοπέταλα, αντίθετα «γεμάτη κακοτράχαλα γκρεμνά» και παγίδες.

Σε Κεντρική Επιτροπή, τέλος Οκτώβρη, είπα στον Αλέξη Τσίπρα τους προβληματισμούς μου ότι «μήπως θα ήταν καλύτερα να περιμένουμε να κλείσει η κυβέρνηση Σαμαρά το δεύτερο μνημόνιο, με τη ψήφιση συναινετικού Προέδρου της Δημοκρατίας και μετά σίγουρα θα γινόμασταν κυβέρνηση».

Ο Αλέξης μου απάντησε ότι «θα φτωχοποιηθεί ακόμα περισσότερο ο κόσμος και θα αντιμετωπίσουμε μεγαλύτερα προβλήματα». Η απάντηση του με προβλημάτισε πολύ. Το έβαλα στην άκρη, αν και με τριβέλιζε…

Στις 14 Απριλίου 2016 δημοσίευσα άρθρο στην Καθημερινή με τον ίδιο σημερινό τίτλο.

Εκεί ισχυριζόμουν ότι τα controls που αναγκαστικά επέβαλε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ τον Ιούνιο 2015, έπρεπε να μπουν από τον Μάρτιο 2015 που ήταν πια εμφανής η πορεία προς την οικονομική ασφυξία που μας οδηγούσε η τρόικα και όχι μια εβδομάδα πριν από το δημοψήφισμα.

Τότε, αφού είχε πια «προηγηθεί ένας πρωτοφανής πόλεμος για τα ευρωπαϊκά δεδομένα –συνήθης όμως στη Λατινική Αμερική– προκειμένου να οδηγηθεί μια εκλεγμένη κυβέρνηση στην κατάρρευση, για να εκπληρωθεί έτσι η περίφημη προφητεία ξένων και εγχώριων πολιτικών και επιχειρηματικών παραγόντων για ‘’αριστερή παρένθεση’’».

Με το άρθρο μου αυτό, για μια ακόμα φορά, λύσσαξαν τα συστημικά ΜΜΕ…

Οι ηθικοί και φυσικοί εκτελεστές της Αριστερής παρένθεσης

Πριν από τις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, όταν γινόταν ξεκάθαρο ότι ερχόταν ο ΣΥΡΙΖΑ, άρχισε η μεθοδευμένη εκστρατεία για επέλθει εκροή κεφαλαίων (bankrun):

1. Ο Γ. Στουρνάρας τον Δεκέμβρη 2014 μιλώντας ως Κεντρικός Τραπεζίτης (!) διέπραξε μοναδικό ατόπημα στην ιστορία της Τράπεζας της Ελλάδος δηλώνοντας, δημοσίως, ότι «φοβάται πως θα προκύψει πρόβλημα ρευστότητας στην αγορά», επιδιώκοντας να πυροδοτήσει συνθήκες πανικού!

2. Η ΝΔ με κορυφαία στελέχη της σήκωσε το λάβαρο του αγώνα. Ο Α. Σαμαράς, ως πρωθυπουργός δήλωσε ότι «από την ημέρα της ανάληψης της διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ θα είναι κλειστά τα ΑΤΜ».

Ο Γεωργιάδης, ότι θα πάρει τα λεφτά του στο εξωτερικό. Η κυρία Μπακογιάννη ήταν πιο «συγκεκριμένη». Είπε ότι το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος θα κλείσουν οι τράπεζες! Ακολούθησαν και πολλά άλλα στελέχη της Ν.Δ…

3. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαμήνυε ότι η Ελλάδα με την νέα κυβέρνηση θα αντιμετώπιζε πιστωτικό στραγγαλισμό σταματώντας την παροχή ρευστότητας, αν δεν συναινούσε άμεσα σε συμφωνημένο πρόγραμμα με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Πράγμα αναληθέστερο, αφού η ΕΚΤ χορηγούσε ρευστότητα επί δύο μήνες, με κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου, όταν, επίσης, η χώρα ήταν εκτός προγράμματος! Η μοναδική «κάνουλα» που επέτρεψε ήταν η παροχή περιορισμένης και πανάκριβης ρευστότητας μέσω του μηχανισμού ELA, ίσα ίσα για να μην καταρρεύσουν οι τράπεζες και συμπαρασύρουν, ως ντόμινο, τα ευρωπαϊκά (και όχι μόνο) πιστωτικά ιδρύματα. Η μόνη επιμέλειά της ήταν ο εξαναγκασμός σε παραίτηση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.

4. Τα ελληνικά και διεθνή Μέσα εξαπέλυαν αδίστακτη τρομοκρατία με μαύρη προπαγάνδα, σε συγχορδία με τα στελέχη της κυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου, αναφέροντας χρεοκοπία τραπεζών, «κούρεμα» ή και δήμευση καταθέσεων, κρυφό σχέδιο για έξοδο της χώρας από την Ευρωζώνη…

5. Ακόμη και θεσμικοί παράγοντες, όπως ο πρόεδρος του Eurogroup Ντάισελμπλουμ, στις 19 Μαρτίου μίλησε για «σενάρια Κύπρου» και για «περιορισμούς στις κινήσεις κεφαλαίων», με άμεση συνέπεια την άλλη μέρα να εκτοξευθεί η εκροή κεφαλαίων κατά 300 εκατομμύρια!

6. Έχει διδακτικό ενδιαφέρον να θυμίσουμε τις εκροές κεφαλαίων από επιχειρήσεις και νοικοκυριά, πριν και κατά τους πρώτους μήνες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Από τον Δεκέμβριο του ’14 με εκροή 4,197 δισ., συνέχισε ανά μήνα με ασύλληπτα νούμερα: 12,786 δισ., 2,189, 4,658, 3,865, 7,581, που μετά την εφαρμογή των capital controls έπεσαν στο 1,509 δισ. τον Ιούλιο και στα 449 μόλις εκατομμύρια τον Αύγουστο.

Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε ότι η εκροή των καταθέσεων κατά τη διάρκεια των «καυτών» μηνών του 2015 μπήκε στα σεντούκια! Αυτά ήταν τα αποτελέσματα του φόβου που ενέσπειραν τα διεθνή και εγχώρια κέντρα για «κούρεμα» και για λιμούς και καταποντισμούς που θα συνέβαιναν με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Δεδομένων όλων των παραπάνω εγχώριων και διεθνών κινήσεων, που θύμιζαν το βασανιστήριο του πνιγμού, επανειλημμένως σε ομιλίες μου στη Βουλή και συνεντεύξεις υποστήριζα ότι τα capital controls έπρεπε να είχαν επιβληθεί αρκετά νωρίτερα με τους δικούς μας όρους.

7. Οι όροι αυτοί θα αφορούσαν καταθέτες που ήθελαν να μεταφέρουν τα κεφάλαιά τους στο εξωτερικό που δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την ανάληψη μεγάλων ποσών, π.χ. προσκομίζοντας προσύμφωνο για αγορά κατοικίας.

Για τους επαγγελματίες, όπως άλλωστε συνέβη στην πράξη με συνέπεια και αντικειμενικότητα θα ελέγχονταν από «Επιτροπή Έγκρισης Τραπεζικών Συναλλαγών», αποτελούμενη από το Υπ. Οικονομικών, της Τράπεζας της Ελλάδος, της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.

Κατανοώ την τεράστια πίεση από τον Αρμαγεδδώνα της εποχής που αντιμετωπίζαμε τότε και κυρίως ο πρωθυπουργός και το οικονομικό επιτελείο, προφανώς καλοδεχούμενη η αυτοκριτική, έστω και για αυτό το θέμα, σύμφωνα με την παροιμία «κάλιο αργά παρά ποτέ».

tvxs.gr

Συγχαρητήρια στην Ομάδα Αλήθειας - Στρατολόγησε τον Γ. Στουρνάρα

Του Μάκη Μπαλαούρα

Στην επαγγελματική και συνδικαλιστική μακρά διαδρομή μου στην Τράπεζα της Ελλάδος είχα την τιμή να είμαι εκπρόσωπος των εργαζομένων στο ανώτατο όργανο της, το Γενικό Συμβούλιο.

Στις δράσεις μου αυτές έζησα όλους τους Διοικητές της τράπεζας, από τον Δημήτριο Χαλικιά, έως τον Γεώργιο Προβόπουλο.

Οι διοικητές αυτοί τοποθετήθηκαν από τα τότε κυβερνητικά κόμματα ΠΑΣΟΚ και ΝΔ ή συνέπεσε στη θητεία τους να αλλάξει η κυβέρνηση. Κανείς, μα κανείς δεν έκανε ποτέ, δημόσιες δηλώσεις κριτικής της κυβέρνησης ή των προηγούμενων.

Οι απόψεις που παρουσίαζαν, με προσεχτικό και όχι συγκρουσιακό τόνο γινόταν μέσω των εκθέσεων της ΤτΕ.

Στις σπάνιες συνεντεύξεις που έδιναν σε σοβαρά Μέσα Ενημέρωσης, όπως Καθημερινή, ΒΗΜΑ, ΝΕΑ κυρίως απευθυνόταν στην κοινή γνώμη για να της υποδείξουν προβλήματα που πρέπει να προσέχουν, όπως η υπέρμετρη κατανάλωση που επιβάρυνε τα εθνικά ισοζύγια ή να προειδοποιήσουν για τους κινδύνους του χρηματιστήριου, όπως έκανε ο Παπαδήμος.

Ο μόνος από τους Διοικητές της ΤτΕ που κόντραρε δημοσίως την εκλεγμένη κυβέρνηση ήταν ο Στουρνάρας.

Έχει ενδιαφέρον να αναφέρω ότι όλοι οι Διοικητές μου μιλούσαν για τα προβλήματα της οικονομίας, κουνώντας μου τα σημειώματα με τα οποία προειδοποιούσαν πρωθυπουργό ή τους αρμόδιους υπουργούς.

Όμως δεν τα δημοσιοποιούσαν ούτε προχωρούσαν σε υπόγειες διαρροές ούτε με τετραγωνισμό των «κύκλων» για να κάνουν κριτική στην πολιτική της εκάστοτε Κυβέρνησης. Μεταξύ αυτών ο Τ. Χριστοδούλου που είχε τοποθετηθεί από την ΝΔ και παρέμεινε επί ΠΑΣΟΚ, που ποτέ δε ζητήθηκε η παραίτηση του, μετά θεώρησε ότι ο ίδιος έπρεπε να παραιτηθεί.

Κατέλυσε και το Καταστατικό της ΤτΕ

Ο Γ. Στουρνάρας έσπασε με τα πιο ευτελή μέσα, το με κύρος και σεβασμό ανεκτό καθεστώς της ΤτΕ καταλύοντας κραυγαλέα το άρθρο 4 του Καταστατικού της, που επιτάσσει ότι η ΤτΕ «Στηρίζει τη γενική οικονομική πολιτική της Κυβέρνησης»!

Αντίθετα χρησιμοποίησε την Τράπεζα της Ελλάδος ως εφαλτήριο των προσωπικών επιδιώξεων και παθών του. Είτε για να πάρει την ρεβάνς από την «πρώτη φορά Αριστερά» είτε να ανέλθει σε πιο σημαντική θέση π.χ. πρωθυπουργός σε πολιτική κρίση, όπως Ζολώτας, Παπαδήμος, είτε πια ως αποκούμπι να παραμείνει διοικητής της ΤτΕ.

Ξεπέρασε και τον κυβερνητικό εκπρόσωπο. Προσέφυγε σε ένα τοξικό, σκοτεινό όργανο της ΝΔ για να στείλει μήνυμα στα πιο ακραία στοιχεία της προφανώς γνωρίζοντας ότι οι πιο νουνεχείς της δεν θέλουν να τον ακούν. Σωστά του απάντησε ο Αλέξης Τσίπρας και λίγα του είπε.

Πρωτοπόρος του αντιΣΥΡΙΖΑ μετώπου

• Λίγο πριν αναλάβει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ τον Δεκέμβρη 2014 ο Γ. Στουρνάρας, ως Κεντρικός Τραπεζίτης, διέπραξε μοναδικό ατόπημα στην ιστορία των κεντρικών τραπεζών δηλώνοντας, δημοσίως, ότι φοβάται πως θα προκύψει «πρόβλημα ρευστότητας στην αγορά», προσδοκώντας συνθήκες πανικού!
• Επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ υπήρξε το μακρύ χέρι του αντιΣΥΡΙΖΑ μετώπου, επιδιώκοντας την «παρένθεση» που είχαν ετοιμάσει για την κυβέρνηση της Αριστεράς. Το 2016, τότε που μας πλευροκοπούσε η τρόικα, ειρωνευόταν μιλώντας για «υπερήφανη διαπραγμάτευση», υπολογίζοντας ο ίδιος, και όχι η ΤτΕ, ότι το κόστος των κυβερνήσεων ΣΥΡΙΖΑ σε 86 δισ. ευρώ και μάλιστα η εκτίμησή του για κόστος 86 δισ. ευρώ ήταν “ήπια”!
• Βέβαια αφού έφυγε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ο Γ. Στουρνάρας, καιροσκοπικά, μόλις πρόσφατα 3/2/2025 στο ΣΚΑΙ, αναγνώρισε ότι αν είχε γίνει η ρύθμιση του χρέους επί Σαμαρά «ίσως να μη χρειαζόμασταν τρίτο μνημόνιο», καταρρίπτοντας και ο ίδιος το μύθο για το δήθεν «αχρείαστο» τρίτο μνημόνιο.
• Το 2016, πάλι σε κόντρα με την κυβέρνηση πρότεινε να περικοπούν οι συντάξεις! Για να φανεί η εμπαθής διπροσωπία του είναι πως ως υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Σαμαρά τον Ιούλιο 2013 έλεγε ότι «δε θα χρειαστούν οριζόντιες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις για το όποιο δημοσιονομικό κενό δημιουργηθεί για το 2015-2016»!
• Η στρατηγική της Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ το 2018 ήταν ότι θα βγούμε από το μνημόνιο χωρίς πιστοληπτική γραμμή στήριξης που σήμαινε νέο μνημόνιο. Αυτός όμως έβγαινε δημοσίως υπέρ της πιστοληπτικής γραμμής, στη γραμμή του ΔΝΤ!
• Με άλλα λόγια ο πρωτοπόρος του αντιΣΥΡΙΖΑ μετώπου Γ. Στουρνάρας, παραβίαζε συστηματικά το Άρθρο 7 του Καταστατικού του ΕΣΚΤ/ΕΚΤ και τον Κώδικα Δεοντολογίας της για τα υψηλόβαθμα στελέχη της ΕΚΤ, που επιβάλλει ουδετερότητα και διακριτικότητα στους διοικητές και στα μέλη του ΔΣ της ΕΚΤ. Ούτε ο Γ. Στουρνάρας ούτε το κονκλάβιο της ΕΚΤ την τήρησαν.
• Τέλος, το 2019 διέταξε έλεγχο δανείου του Π. Πολάκη ύψους 100.000, με υποθήκη ένα σπίτι πολύ μεγαλύτερης αξίας, από τηνAttica Bank. Ξεσηκώθηκε πολιτικός σάλος, κατηγορώντας, και σωστά, τον Διοικητή για εκδικητική πράξη, πολύ περισσότερο που δεν έχει ελέγξει θαλασσοδάνεια επιφανών πολιτικών προσώπων ούτε και τα χαριστικά δάνεια ΝΔ-ΠΑΣΟΚ που σήμερα ξεπερνούν το 1,42 δισ. Πάλι κατέφυγε στην ΕΚΤ πως «βάλλεται θεσμικά» και πήρε τη στήριξη της! Η καταφυγή του ήταν το ψεύδος, ότι δήθεν δεν μπορεί να ελέγξει τις συστημικές τράπεζες! Κατάργησε, δηλαδή τον εποπτικό ρόλο της ΤτΕ…

Εισηγητής και εκτελεστής των εξοντωτικών μέτρων της ΕΚΤ

Συμμετείχα, επί 12 χρόνια ως εκπρόσωπος του Συλλόγου Υπαλλήλων της ΤτΕ στον «Κοινωνικό Διάλογο των συνδικαλιστικών οργανώσεων των Κεντρικών Τραπεζών της ΕΕ» με τον πρόεδρο της ΕΚΤ. Αρχικά με τον Ντούιζενμπεργκ και κυρίως με τον Τρισέ. Εκεί είδα από μέσα την πολιτικοοικονομική σέχτα της ΕΚΤ, όπου το κονκλάβιο των μελών του ΔΣ της δημιουργεί μια συνεκτική αδελφότητα με όρους ομερτά τιμωρητικού προσανατολισμού σε όποια κυβέρνηση τολμά να κάνει κριτική σε κεντρικοτραπεζίτη ή μην αποδεχθεί τις νόρμες της.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Κύπρος, όπου όταν ο πρόεδρος Χριστόφιας είχε εντοπίσει σοβαρότατες αβλεψίες του κεντρικού τραπεζίτη, ενημέρωσε την ΕΚΤ, αυτή τον κάλυψε και ο πρόεδρος απευθύνθηκε δημοσίως στην κυπριακή κοινή γνώμη, αλλά σιωπή, μέχρι που επήλθε η δίνη της κυπριακής κρίσης…

Τον Ιούλιο 2010, όταν έσκασε η ελληνική κρίση, πήρα τον λόγο και κατακεραύνωσα τον Τρισέ για τις ευθύνες των οργάνων της ΕΕ. Ήταν πρωτοφανές το εγχείρημα μου. Ο πρόεδρος τα ‘χασε, έκανε διακοπή 1,5 ώρας και επανερχόμενος αφού είπε τα δικά του ζήτησε την στήριξη από τους συναδέλφους μου.

Όμως όλοι οι συνδικαλιστές, Ιταλοί, Γάλλοι, Ισπανοί, ακόμα και οι Γερμανοί εμένα υποστήριξαν. Έκανε τόση εντύπωση που κάποιος αμφισβήτησε το αλάθητο του προέδρου τόσο που μεγάλες ευρωπαϊκές εφημερίδες, και η Ελευθεροτυπία, βγήκαν με τίτλο «Ο άνθρωπος που εξόργισε τον Τρισέ».

Αμέσως μετά την άνοδο της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ η ΕΚΤ, στις 4/2/15 κατάργησε την “εξαίρεση” (Waiver) για τα ελληνικά ομόλογα και μπλόκαρε τα έντοκα γραμμάτια περιορίζοντας ασφυκτικά την ρευστότητα και υποχρεωτικά μας έστρεψαν στον ακριβό ELA.

Δεν είναι μόνο ότι ψήφιζε ο Γ. Στουρνάρας τις αποφάσεις, αλλά είναι γνωστό στους παροικούντες στην Φρανκφούρτη ότι ο ίδιος εισηγείτο εξοντωτικά μέτρα εναντίον της Ελλάδας.

Έκοψαν την Λούκα Κατσέλη και την προτεινόμενη διοίκηση της Attica

Η μη ανανέωση της θητείας της και ως εκ τούτου η αποχώρηση της κ. Κατσέλη από την προεδρία της Εθνικής Τράπεζας το 2016 ήταν αποτέλεσμα έντονων πιέσεων της ΕΚΤ, λόγω της πολιτικής της διαδρομής (πρώην υπουργός) σε συνδυασμό με τις συγκρούσεις της για τη διαχείριση των κόκκινων δανείων.

Να λοιπόν που η ΕΚΤ εφαρμόζει τις αρχές της κατά το δοκούν. Άλλες φορές κόβει υποψηφίους τραπεζίτες, ως πολιτικά πρόσωπα, ενώ σε άλλες προστατεύει με ανεπίτρεπτο τρόπο άλλους που μεταπήδησαν από υπουργοί σε τραπεζίτες, όπως ο κ. Στουρνάρας, που ήταν υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Σαμαρά διοριζόμενος λίγους μήνες πριν τη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, εφαρμόζοντας την πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών!

Το ίδιο συνέβη και με προτεινόμενη διοίκηση της Attica Bank, με τους εξαίρετους καθηγητές και με μεγάλη τραπεζική εμπειρία Γεράσιμο Σαπουντζόγλου και Παναγιώτη Ρουμελιώτη. Δεν είχε τίποτα να προσάψει και να καταλογίσει. Απλώς έτσι γούσταρε! Προσέφυγε μάλιστα για στήριξη στην ΕΚΤ, προκειμένου να χτυπήσει την κυβέρνηση.

Η μανιακή του επιδίωξη να τον διορίσουν για τρίτη θητεία στο τιμόνι της ΤτΕ, δεν είναι μόνο η συνέντευξη του στην Ομάδα Αλήθειας. Αλλά για να ικανοποιήσει την κυβέρνηση, για πρώτη φορά από το 1955 που ιδρύθηκε η ΟΤΟΕ, η ΤτΕ αρνήθηκε να υλοποιήσει την Σύμβαση Συλλογικής Εργασίας. Γεγονός παράνομο, ακόμα και με τον νόμο της Κεραμέως!

«Τοιοῦτος γὰρ ἡμῖν ἔπρεπεν ἀρχιερεύς»

tvxs.gr

Συνέντευξη Μάκη Μπαλαούρα στο Κόκκινο, στον Αλέξη Βάκη

17 Φεβρουαρίου 2026

Θέμα: «Τα τραγούδια που ακούγαμε στη δικτατορία και παίρναμε δύναμη»

Μ’ αφορμή την 53η επέτειο μετά τη δίκη των 11, 14 Φλεβάρη 1973

Ηχητικό με το τραγούδι: «Δώδεκα παιδιά στους δρόμους, δώδεκα παιδιά»

Α. Βάκης: Ακούσαμε ένα τραγούδι που ηχογραφήθηκε πρώτη φορά το 1973 Με τους λογοκριμένους στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου Για αυτά τα 12 παιδιά. Και ενάμισι χρόνο αργότερα όταν έπεσε πια η δικτατορία με τους αλογόκριτους πλέον στίχους, που συμπεριλήφθηκε στα τραγούδια του δρόμου. Ένα τραγούδι βεβαίως του Μάνου Λοΐζου που ακούσαμε από τη χορωδία Κακίτση. Ένα τραγούδι που αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός που έγινε επί δικτατορίας Και που σημαδεύει μια καμπή του αντιδικτατορικού αγώνα Γι' αυτή την καμπή θα μιλήσουμε σήμερα Και μιας και έχω τηλεφωνικά έναν καλεσμένο που αδημονεί να μας μιλήσει Μπορώ να ρωτήσω αμέσως τον Μάκη Μπαλαούρα, γνωστό και μη εξαιρετέο Για ποια 12 παιδιά μας μιλάει ο ποιητής Μάκης;

Η «Μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ»

Μ. Μπαλαούρας: Καλησπέρα να είστε καλά και εσείς και οι ακροατές μας.

Για τα 12 παιδιά, ήταν οι 12 που έφτιαξαν την πολύ γνωστή τότε «Μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ». Ήταν μια μελέτη που αφορούσε τα προβλήματα της σχολής και τα προβλήματα της παιδείας της εποχής εκείνης και ήταν σημαντική για 2-3 λόγους Ο πρώτος ήταν η ίδια η μελέτη που έβαζε υπαινικτικά κάποια πράγματα. Μιλούσε για ελευθερία, μιλούσε για δυνατότητες ελεύθερης έκφρασης, για τους διορισμένους, δηλαδή ότι πρέπει να εκλέγουμε εμείς τους εκπροσώπους μας, γιατί τότε, οι νεότεροι δεν τα ξέρουν, είχε διορίσει η Χούντα στα Διοικητικά Συμβούλια των σχολών εγκάθετους δικούς της. Και κάναμε αυτή τη μελέτη Ήταν μια πρωτόγνωρη κίνηση γιατί μέχρι τότε εμείς που τρέχαμε στον αγώνα, στο κίνημα. Κάναμε πράξεις και βγάζαμε θέσεις Που ήταν εναντίον αυτού αυτού εκείνου. Η μελέτη είχε πολύ περισσότερες προτάσεις. Θέλουμε αυτό, απαιτούμε αυτό, θέλουμε να γίνει αυτό. Και είχαμε σαν συνέπεια να μας περάσουν Πειθαρχικό, επειδή δεν μπορούσαν διαφορετικά, έγινε σάλος. Οι διανοούμενοι, ο Μαρωνίτης για παράδειγμα, ο εξαιρετικός Δημήτρης Μαρωνίτης. Έγραψε επιφυλλίδα στο ΒΗΜΑ Με το τίτλο «Η μικρή Αντιγόνη και ο χορός των δώδεκα» Η μικρή Αντιγόνη ήταν η Πόπη Βουτσινά. Τότε μαζί με τον Σταύρο Κουρεμένο και τον Νίκο Ράφτη στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων, τους περάσαν πειθαρχικό για τη δράση τους. Οι δώδεκα είμαστε εμείς, ο χορός των δώδεκα. Αυτό έγινε τότε, πέραν της μελέτης αυτής καθ’ αυτής, οι συνέπειες ήταν σημαντικές. Συσπειρώσαμε ένα πάρα πολύ μεγάλο πλήθος κόσμου. Στις συνελεύσεις και στις δράσεις. Γιατί ήταν δικτατορία, τότε κρυβόμαστε. Φοβόμαστε.

Α. Β: Η Μελέτη των Δώδεκα έγινε το 1972.

Μ. Μ: Αρχίσαμε από το τέλος του ’72. Και καταλήξαμε στις 25 Γενάρη Μοιράσαμε το κείμενο πάλι με προφυλάξεις σοβαρές. Εκεί αναδείχθηκε και ο φίλος μας, ο αγαπημένος, μπορεί να τον έχεις ακούσει, ο Πράκτορας, ο Κώστας Σμυρνής, που είναι μία άλλη ιστορία. Εκεί λοιπόν δεν τολμούσε η ασφάλεια, εμένα με είχαν πιάσει πολλές φορές, όπως και άλλους, όπως τον Δημήτρη Παπαχρήστο. Τότε δεν μπορούσαμε να μας πειράξουνε γιατί είχε γίνει σάλος και διεθνώς. Δεν ήταν μόνο στην Ελλάδα. Ο Πεσμαζόγλου που ήταν εκδιωχθείς καθηγητής πανεπιστημίου, έγραψε και αυτός για το επιστημονικό βάθος της μελέτης.

Α. Β: Βάλε μια τελεία Μάκη, δεν θα προλάβουμε να πούμε τίποτα. Είσαι χείμαρρος και το ξέρουμε

Μ. Μ: Μία φράση μονάχα Ότι έγινε αφορμή της μελέτης, του Πειθαρχικού, κάναμε την απολογία μας και έγινε η πρώτη μεγάλη μαζικότατη συγκέντρωση στο προαύλιο της ΑΣΟΕΕ. Και επομένως ανοίξαμε δρόμους τότε.

Α. Β: Λοιπόν, είναι ο Μάκης Μπαλαούρας Αυτός ο χείμαρρος που ακούτε Είναι από το σπίτι του γιατί πέρασε ένα μικρό πρόβλημα υγείας Αλλά αυτό τα μασάει ο Μάκης. Απλώς δεν μπορούσε να έρθει εδώ στο στούντιο. Οικονομολόγος ως προς το επάγγελμα. Είπαμε, φοιτητής ΑΣΟΕΕ τότε. Και διετέλεσε και βουλευτής Ηλείας του ΣΥΡΙΖΑ Από το 2015 έως το 2019 Έτσι δεν είναι Μάκη;

Μ. Μ: Ναι, ναι, ναι, ακριβώς είναι.

Α. Β: Συναγωνιστής και σύντροφός μας, αυτά είναι αδιαπραγμάτευτα πράγματα. Ήταν ένας από τους 12 με την μελέτη των ΑΣΟΕ Με τη μελέτη των 12 Της ΑΣΟΕΕ Αλλά ήταν και ένας από τους 11. Γιατί μπερδευόμαστε με τα νούμερα, που παραπέμφτηκαν σε δίκη πριν από 53 χρόνια και τρεις μέρες, ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου 14 Φεβρουαρίου του 1973. Μεγάλη συγκέντρωση στο Πολυτεχνείο, πάνω από 2.000 άτομα, διαμαρτυρόσασταν ενάντια στον νόμο 1347 και την στράτευση των φοιτητών.

Η πρώτη κατάληψη του Πολυτεχνείου και η δίκη των 11

Μ. Μ: Σωστά. Λοιπόν, εκεί έγινε το ότι εμείς που ήμασταν δακτυλοδεικτούμενοι τότε. Δεν πήγαμε στο Πολυτεχνείο μέσα, είμασταν στο Μουσείο και παρακολουθούσαμε τις εξελίξεις. Εγώ προσέγγισα το Πολυτεχνείο στο περίπτερο που υπάρχει στη γωνία μεταξύ Μουσείου και Πολυτεχνείου, ένα περίπτερο υπάρχει ακόμα. Να πάρω δήθεν τσιγάρα για να δω τι γίνεται. Και με βουτάνε οι ασφαλίτες. Μ’ είχαν εντοπίσει προφανώς. Με βουτάνε και με έκαναν τόπι στο ξύλο.

Α. Β: Από εκεί είναι και η φωτογραφία Που είσαι με το μάτι μαυρισμένο Και που τρομάζει ο κόσμος που σε βλέπει. Έτσι;

Μ. Μ: Ναι τότε έχασα πολλές φιλενάδες, όχι, πλάκα κάνω!

Α. Β: Όχι τις κέρδισες στο μέλλον μετά. Γιατί ήσουν και γόης Μάκη.

Μ. Μ: Λοιπόν, και στην ασφάλεια με χτυπήσανε στο μάτι και για αυτό έγινε πολύ μαύρο Και πολύ κλεισμένο. Τέλος πάντων Είμαστε οι μοναδικοί που έδειξε η δικτατορία χτυπημένοι. Πολλοί άνθρωποι περάσαν τα πάνδεινα. Πάρε τον Παναγούλη, τον Παύλο Κλαυδιανό Όπου περάσαν τα πάνδεινα. Δεν τους είχε δείξει ποτέ η αστυνομία.

Α. Β: Στα δικαστήρια φαινόντουσαν, ας πούμε ατσαλάκωτοι.

Μ. Μ: Ναι Έτσι πηγαίνανε Με το σακάκι τους,

Α. Β: Το πρόσωπό τους καθαρό, χωρίς χτυπήματα

Μ. Μ: Ναι. Αυτό έκαναν. Δεν ήταν από λάθος, ήταν για να τρομοκρατήσει το φοιτητικό κίνημα. Τους άλλους είναι κομμουνιστές, είναι έτσι και αλλιώς, παράνομες οργανώσεις Εδώ είναι μαζικό κίνημα. Κάτσε να τους δείξουμε χτυπημένους να μην τολμήσουν ξανά να βγουν στους δρόμους. Αυτό ήταν. Αυτό ήταν 14 Φεβρουαρίου του 1973.

Με τους νόμους 509/1947 και 4.000/1958

Α. Β: Λοιπόν Σε αυτή τη δίκη, περάσατε 11 άνθρωποι από δίκη

Μ. Μ: Έντεκα άνθρωποι, καταδικαστήκαμε εκτός από τρείς, καταδικαστήκαμε με αναστολή. Μεταξύ των κατηγοριών, ήταν ο μισός ποινικός κώδικας, αλλά το χειρότερο, πήγανε να μας περάσουν και με τον Νόμο 509! Αλλά ευτυχώς επρυτάνευσαν ποιο νουνεχείς σκέψεις δικές τους, Για κατασκοπία, καταλαβαίνεις τώρα…

Α. Β: Ναι καταλαβαίνω

Μ. Μ: Και μας περάσανε Και με το νόμο 4.000 περί το τεντιμποϊσμού.

Α. Β: Τότε που ήταν στο φόρτε του, αυτό που βλέπουμε στις ταινίες, δηλαδή που κουρεύανε τους μαθητές που πετάγανε τα γιαούρτια.

Μ. Μ: Και μία ταμπέλα μπροστά τους που λέγε «Είμαι τεντιμπόης». Η Δίκη μας είχε πάλι ένα τεράστιο αντίκτυπο διεθνώς πάλι…

Α. Β: Να αναφέρουμε τα ονόματα υμών με υ των 11 πλέον. Τους έχω προσθέσει. Και μπορώ να τους διαβάσω. Είναι ο Παρασκευάς Βάγιας, ο Σεραφείμ Δημακόπουλος, ο Μάκης Μπαλαούρας, ο Κυριάκος Σταμέλος, ο Βλάσης Γιαροκάπης, ο Ηλίας Κατοπόδης, ο Βασίλης Χριστόπουλος, ο Σάκης Παπαθεοδώρου, ο Αλκιβιάδης Πρέπης, ο Μάνος Τζανετής και ο Δημήτρης Αρχοντής. Δύο ή τρεις από αυτούς τους έντεκα δεν βρίσκονται πια στη ζωή Μάκη.

Μ. Μ: Ναι ο Τζανετής και ο Κυριάκος Σταμέλος. Δυστυχώς. Ήτανε παλληκάρια, πάρα πολύ σημαντικά!

Α. Β: Η ιδέα που είχαμε Και που μάλλον την καταστρατηγούμε Γιατί πρέπει να πούμε και τα γεγονότα Ήταν να φτιάξουμε με αφορμή αυτή την επέτειο ένα ιδιότυπο soundtrack της χούντας. Δηλαδή τον ηχητικό περίγυρο, σε εσάς τους αντιδικτατορικούς φοιτητές. Τι ακούγατε ρε παιδί μου και παίρνατε δύναμη εκείνα τα περίεργα χρόνια.

Μ. Μ: Ναι Κοίταξε να δεις ακούγαμε βασικά λαϊκά και αντάρτικα. Τα αντάρτικα δεν τα γνωρίζαμε, καταρχάς δεν γεννηθήκαμε τότε. Τα ψάχναμε, τα ζούσαμε..

Α. Β: Ρωτάγατε τους παλιότερους και τα μάθατε κάποια στιγμή.

Μ. Μ: Και βασικά αυτό το κάναμε στις ταβέρνες.

Α. Β: Να ακούσουμε ένα τέτοιο τραγούδι που τραγουδούσατε, το οποίο βέβαια εμείς το μάθαμε στην μεταπολίτευση. «Μαλλιά σγουρά, μαλλιά κοράκου χρώμα». Το έχουν πει πολλοί, το έχει πει βεβαίως και ο Πέτρος Πανδής, σ’ αυτή την φοβερή εκτέλεση με ένα ενορχηστρωτή τον Πέτρο Πανδή. Αυτά τα μαλλιά σγουρά λοιπόν θα μας θα βάλει τώρα ο Γιάννης Ηλιάδης να πάρουμε λίγο χρώμα.

Ηχητικό με το Αντάρτικο: «Μαλλιά σγουρά, μαλλιά κοράκου χρώμα»

Α. Β: Στις ταβέρνες λοιπόν επί δικτατορίας που συναντήθηκαν με τα τραγούδια η γενιά της εθνικής αντίστασης με τους αντιδικτατορικούς φοιτητές που βεβαίως είχαν και μια εκλεκτική συγγένεια με την αριστερά έτσι δεν είναι Μάκη, Μπαλαούρα; Εσύ δεν ήσουν από αριστερή οικογένεια όταν ήρθες από τα μέρη σου, από την Ηλεία αλλά έγινες.

Μ. Μ: Έτσι είναι. Ούτε ο Δημήτρης Παπαχρήστος ήταν από αριστερή οικογένεια και πολλοί από εμάς. Ο μόνος που ήταν πατενταρισμένος τότε αριστερός ήταν ο Στέλιος ο Παππάς που οφείλω να το αναφέρω αυτό, γιατί ήταν και αυτός που συνέβαλε τα μάλα για την ιδέα της μελέτης γιατί είχε μάθει στους Λαμπράκηδες εμείς είμαστε πολύ μικρότεροι. Θα ενοχληθεί τώρα ο Παππάς…

Α. Β: Που μας ακούει σίγουρα, ήταν εδώ την περασμένη Πέμπτη άλλωστε.

Μ. Μ: Το ξέρω εγώ τον άκουσα γιατί θεωρεί ότι είναι ακόμα μικρός! Λοιπόν δουλέψαμε αυτή τη μελέτη με συμβολή μεγάλη και των 12, όλων μας δηλαδή, αλλά και του Στέλιου ο οποίος θα ήταν 13ος τρίτος. Δεν μπήκε μέσα με δικιά του πρόταση για να μην μας στοχοποιήσουν οι Ασφαλίτες.

Α. Β: Για να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν και πάλι τα πράγματα. Δώδεκα ήταν οι άνθρωποι που υπογράψατε τη μελέτη των 12 της ΑΣΟΕΕ, έντεκα ήταν αυτοί που σας μπουζουριάσανε και σας περάσανε από δίκη τον Φεβρουάριο 1973 με τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο. Ήταν εκεί που κυκλοφορούν οι φωτογραφίες που είσαι μπλε μαρέν από το ξύλο και με συγχωρείς για την έκφραση, ας πούμε, αλλά με αυτή τη φωτογραφία έχεις γίνει διάσημος τουλάχιστον εκείνα τα χρόνια και τότε όμορφος ήσουν και τώρα καλός είσαι Μάκη Μπαλαούρα.

Μ. Μ: Γέλια…

Α. Β: Μου έχεις πει ότι ένα τραγούδι που δεν το βάζει ο νους μας, συνδέεται με τα παρελκόμενα, γιατί μετά από αυτή τη δίκη περάσατε και από την ΕΣΑ, περάσατε και από διάφορα ευαγή ιδρύματα. Αλλά πριν να ακούσουμε αυτό το τραγούδι να ακούσουμε το φυσικό soundtrack της δικτατορίας των αντιδικτατορικών φοιτητών. Να ακούσουμε το σφαγείο, ας πούμε από τα τραγούδια του Ανδρέα, του Μίκη Θεοδωράκη βεβαίως με τον Αντώνη Καλογιάννη. Το ακούμε. Και στο δεύτερο μέρος θα ξεκινήσουμε ένα τραγούδι που φαντάζει μάλλον ανορθόδοξο. Αλλά εσύ θα μας το εξηγήσεις Γιατί κολλάει σε σημερινή εκπομπή Φυσικά μένεις στο τηλέφωνο.

Ηχητικό με το τραγούδι: Το Σφαγείο

(Ευχές Φοίβου Δεληβοριά και Εύας Κολομβού)

Ηχητικό με το τραγούδι: Γαρούφαλο στ’ αυτί

Ένα παράτερο τραγούδι από τα κελιά της ΕΣΑ

Α. Β: Εγώ το είχα πει ότι αυτό το τραγούδι θα έχει ηχήσει παράτερο σε σχέση με τα υπόλοιπα, αλλά ο φίλος και συναγωνιστής και σύντροφος, ο Μάκης Μπαλαούρας, επέμενε ότι αυτό το τραγούδι πρέπει να το βάλουμε γιατί έχει κάτι να πει σε σχέση με αυτή τη μελωδία. Έτσι δεν είναι Μάκη;

Μ. Μ: Έτσι είναι, έτσι είναι και όπως και το «Τραγούδι του Ανδρέα» ήτανε για μένα εμβληματικά στοιχεία. Δεν θα σου πω γιατί το έναν ξεχωριστά. Το είναι κατανοητό το πρώτο και για τα βασανιστήρια και στην Ασφάλεια και στην ΕΣΑ. Το «Γαρούφαλο στ’ αυτί» το έλεγα όταν ήμουνα σε πλήρη απομόνωση, περίπου τρεις μήνες στην ΕΣΑ και είχα γίνει και παλιοσειρά. Άλλοι αλλάζανε, εγώ δεν ξέρω για ποιους λόγους, ήμουνα συνεχώς εκεί πέρα στην ΕΣΑ. Για να δώσω θάρρος στους συγκρατούμενούς μου που ήταν και αγόρια και κορίτσια όταν έβλεπα ότι έφευγαν οι δεσμοφύλακες μου, προσπάθησα να τους δίνω κουράγιο και με διάφορα άλλα τραγούδια.

Δεν ήθελα να πω τα επαναστατικά, τα αντάρτικα και τα λοιπά, καταλαβαίνετε γιατί.

Α. Β: Να αλαφρύνεις λίγο το κλίμα, ναι.

Μ. Μ: Ναι, δεν ξέρω για αυτό το τραγούδι, γιατί αυτό το τραγούδι το έλεγα όμως. Αυτό το ανέδειξε η Μαρία Αθανασούλια σε μία εκπομπή της, στο Κόκκινο και μου έκανε εντύπωση, κάποιος το σφύριξε από τους συγκρατούμενούς μου και με ρώτησε.

Α. Β: Πρέπει να ήταν στο Πολυτεχνείο, στην ειδική εκπομπή που είχαμε κάνει τότε που ήμασταν και απεργοί και νομίζω τότε σε είχε βγάλει σαν αέρα η Μαρία.

Μ. Μ: Λοιπόν και τότε αναλογίστηκα γιατί πραγματικά το έπαιξε και αυτοσχεδίασα γιατί αυτό το όμορφο τραγούδι του Χατζηδάκη και τελικά κατέληξα και έτσι της απάντησα και νομίζω ότι είναι σωστό, ότι για να ξεφύγουμε από τη φυλακή και να πάει το νους μας σε μία παραλιακή ταβέρνα, γιατί αυτό το τραγούδι ήταν από το φιλμ «Λατέρνα φτώχεια και φιλότιμο».

Α. Β: Σωστά.

Μ. Μ: Όπου τραγούδαγε ο Αυλωνίτης με τον Φωτόπουλο είχαν μία λατέρνα και ήταν και η Καρέζη με τον Αλεξανδράκη ερωτευμένοι. Ήταν σε ένα όμορφο καφενείο με θάλασσα από κάτω. Αυτό ήταν το σκηνικό. Για να μεταφερθούμε όλοι μαζί και εγώ φυσικά που το έλεγα σε αυτόν τον κόσμο, να φύγουμε από τα κελιά, να φύγουμε από την βαναυσότητα, από το ξύλο, να μην βλέπουμε το φεγγάρι. Το νύχτωσε χωρίς φεγγάρι το σφυρίζαμε γιατί δεν βλέπαμε το φεγγάρι, δεν βλέπαμε τον ήλιο, δεν βλέπαμε τίποτα. Μάλιστα. Και έλεγα αυτό το τραγούδι για να ζήσουμε και τον έρωτα, να χαρούμε και τον έρωτα της Καρέζη με τον Αλεξανδράκη.

Α. Β: Και ελπίζω να ήσουνα και σωστός τραγουδιστικά, να μην ήσουνα τίποτα φάλτσος.

Μ. Μ: Όχι, δεν ήμουνα καλός. Μάλιστα ένας συγκρατούμενος μου του είπα ένα τραγούδι και μου λέει, τότε, ήταν εξαιρετικό! Έχει φύγει και αυτός από τη ζωή, ο Γεράσιμος Στεφανάτος. Του είπα σε ένα τραγούδι που είμαστε μόνοι μας, οι δυο μας σε κάτι κελιά και μου λέει, του λέω δεν έχω τίποτα άλλο, η φωνή μου είναι έτσι.

Όχι μου λέει, μου θύμησες τον Ρέι Τσάρλς. Εγώ που να ξέρω τώρα. Του λέω γιατί, τι είναι αυτός. Μου λέει έχει βραχνή φωνή που μοιάζει η δικιά σου.

Α. Β: Καλά, η βραχνή φωνή είναι το σήμα κατατεθέν το δικό σου, πρέπει να ελαττώσεις το κάπνισμα, δεν ξέρω αν καπνίζεις ακόμα Μάκη. Αλλά σε θυμάμαι πάντα με ένα τσιγάρο στο χέρι, οπότε λογικό να έχεις

βραχνή φωνή.

Μ. Μ: Πολύ παλιά από μικρός.

Α. Β: Λοιπόν, είπαμε ότι οι 11 που σας μπουζουριάσανε, περάσατε από δίκη. Με τι ποινές καταδικαστήκατε, γιατί αν το είπες δεν το συγκράτησα.

Μ. Μ: Ναι, εγώ καταδικάστηκα με έντεκα μήνες. Τρεις αθωώθηκαν, οι υπόλοιποι καταδικαστήκαμε με αναστολή. Εγώ πήρα μια από τις βαρύτερες ποινές, έντεκα μήνες, με αναστολή όμως. Διότι είχε γίνει τεράστια η δίκη μας. Απέκτησε τόσο μεγάλη διεθνή, όπως είπα πριν, κατάσταση, γιατί δείξανε κτυπημένους, όλα αυτά και τα λοιπά. Και ταυτόχρονα μαζικότητα στο κίνημα. Είχαν κυκλώσει τα δικαστήρια, τότε ήτανε στο Αρσάκειο, στην Πανεπιστημίου.

Α. Β: Ναι, θυμάμαι που ήτανε.

Μ. Μ: Όλη η περιοχή μέχρι την Ομόνοια ήταν τεράστιος ο κόσμος. Και συνεχώς η αστυνομία ερχότανε χτύπαγε, αλλά αυτοί δεν το βάζανε κάτω. Και ήρθανε, όπως και τώρα, συγκινούμε. Αλλά και εκεί που θυμάμαι, μέσα στην κλούβα της αστυνομίας που μας πηγαίνανε από την ασφάλεια στο Αρσάκειο μας χτυπάγανε τα παιδιά, τα τζάμια. Ο Μανώλης Μπαστάκης έξω από την Ασφάλεια μου πέταξε μια σοκολάτα. Και κλαίγαμε. Δηλαδή, όταν μας χαιρετάγανε οι άνθρωποι, κυνηγημένοι άνθρωποι από την αστυνομία, δεν τολμούσαν να πλησιάσουνε το πούλμαν, παρ' όλα αυτά ερχόσαντε και εμείς κλαίγαμε. Και λέγανε οι αστυνομικοί, αυτοί οι βάρβαροι άνθρωποι, λέγανε: «Μα πώς είναι δυνατόν αυτοί να κλαίνε και στις ανακρίσεις δεν κλαίνε;» Δεν το καταλάβαινε, δεν μπορούσαν να το καταλάβουν, δυστυχώς.

Α. Β: Και βέβαια για να δώσουμε και ένα μέτρο και της εποχής αλλά και των ηλικιών σας. Εσύ τότε ήσουν 23 χρονών, Μάκη, έτσι.

Μ. Μ: Ναι, ναι, ακριβώς, ναι.

Α. Β: Στη φωτογραφία τη γνωστή με το λαδί αμπέχονο και τα μαυρισμένα μάτια μαζί με τους συγκρατούμενους, τον Κυριάκο, τον Σταμέλο και τα άλλα τα παιδιά που και τώρα έχουν περάσει τα 70 αλλά παιδιά είναι. Οι 11 από τους 13 που είσαστε στη ζωή και θα είστε για πολλά πολλά χρόνια βέβαια, ακόμα και σας αγαπάμε και σας χρειαζόμαστε. Πολλοί ακροατές στέλνουν μηνύματα και στέλνουν τους χαιρετισμούς. Ο Νίκος ο Ανάγνου, η Μαρία η Πατσικού, ο Νίκος ο Ξεντές, ο Μιχάλης ο Μουρίκης και άλλοι που ενοχλούν τον Παντελή αλλά θα μου τα δώσει τα ονόματα πιο μετά ο Παντελής.

Μ. Μ: Ο Παντελής μου κάνει προβοκάτσια να το ξέρεις Αλέξη.

Α. Β: Πρέπει να τον τιμωρήσω έτσι δεν λες και εσύ συμφωνείς.

Μ. Μ: Επειδή αγαπιόμαστε μου κάνει προβοκάτσια κατάλαβες.

Α. Β: Κάτι τέτοια κάνει ο Παντελής και μετά διαμαρτύρεται…

Πες μας για τα τραγούδια που ακούγατε τότε. Φυσικά Θεοδωράκη και ακούγατε και τα παλιότερα και τα νεότερα τα Τραγούδια του Αγώνα, ξέρω εγώ και λοιπά που ερχόντουσαν με κασέτες με παράνομους δίσκους και λοιπά.

Μ. Μ: Και τους ξένους σταθμούς.

Α. Β: Βέβαια Deutsche Welle, Λονδίνο, Παρίσι, αλλά ακούγατε Γιάννη Μαρκόπουλο, ο οποίος προς τιμή του ήταν εδώ και στην Πλάκα, στην Λήδρα μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη και το επιτελείο του και έδινε και εκείνος τη δική του μάχη. Σωστά;

Μ. Μ: Ο Γιάννης ο Μαρκόπουλος και μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη παίξανε ένα σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του κινήματος. Σημαντικότατο. Έγιναν δύο-τρεις εκδηλώσεις. Μία από το σύλλογο των Κρητών φοιτητών που είχε τεράστια επιτυχία στο Σπόρτινγκ. Όπως και επίσης άλλη μία στο Σπόρτινγκ. Και όταν μιλάμε στο Σπόρτινγκ μιλάμε για τρεισήμισι χιλιάδες κόσμο που και στις δύο συναυλίες του βγήκε ο κόσμος και διαδήλωνε.

Α. Β: Μου το έχει πει και ο Θέμης ο Ανδρεάδης αυτό, που τραγουδούσε σε αυτή τη συναυλία στο Σπόρτινγκ ότι εξελίχθηκε σε διαδήλωση και μπορεί να είχαν και άσχημα ξεμπερδέματά οι διαδηλωτές.

Μ. Μ: Είχαμε, είχαμε. Πολύ άσχημα. Πολύ άσχημα. Αν έχω να πω μία φράση μονάχα. Τότε με πήρε ένας έτρεχα σαν τρελός μέσα στην Πατησιών και σταματάει ένα αυτοκίνητο δίπλα μου και με παίρνει. Ήταν ένα ζευγάρι μεγάλοι στην ηλικία. Με βάζουνε μέσα. Σταματάει λοιπόν αυτός. Δεν μιλάγαμε στο αυτοκίνητο. Σταματάει απ' έξω κοντά στη λεωφόρο Αλεξάνδρας και μου λέει καλά σας κάνουνε. Άρχισε να κάνει τέτοια επίθεση. Του λέω γιατί μας κάνουν καλά.

Πήγαινα να του μιλήσω εγώ. Και άρχισε Αλέξη να κλαίει. Τώρα συγκινούμαι που το λέω. Να κλαίει ο άνθρωπος γιατί ήταν κομμουνιστής με έξορίες. Είχε σπουδάσει στο Πολυτεχνείο και δεν μπορούσε να βρει δουλειά. Και έκανε δουλειές του ποδαριού.

Και μου λέει μπράβο. Με συγχωρείς που σου είπα στην αρχή αυτά. Γιατί φοβάμαι μήπως έχεις και εσύ αυτή την κατάληξη που είχα και εγώ.

Α. Β: Μάλιστα- μάλιστα. Λοιπόν θα ακούσουμε κανένα δύο τραγούδια οπωσδήποτε του Γιάννη Μαρκόπουλου που ήταν ο φυσικός ηχητικός πρωταγωνιστής εκείνα τα χρόνια. Δηλαδή το βράδυ μπορούσατε να πάτε στην Λήδρα και να τον ακούσετε. Με αυτήν την έννοια.

Μ. Μ: Βεβαίως, βεβαίως.

Α. Β: Γιατί ο Μίκης ήταν μακριά.

Μ. Μ: Όλες οι μπουάτ παίξανε σημαντικό ρόλο τότε σε εμάς. Και από όλες οι μπουάτ να ξέρεις φεύγαμε όταν τελείωνε η παράσταση, συν ότι μπαινοβγαίνανε μπάτσοι μέσα και γινότανε διαπληκτισμοί. Φεύγαμε πάλι διαδηλώνοντας. Ομάδες, ομάδες μικρές. Δέκα, δεκαπέντε ατόμων. κατεβαίναμε από την Πλάκα και τραγουδάγαμε και γινότανε πάλι φασαρία.

Α. Β: Ναι, άμα σας λέει η Χούντα ότι σας φαίνονται τεντιμπόηδες. Αυτά κάνατε τότε βέβαια. Αστειεύομαι προφανώς. Γιατί υπάρχουν και ακροατές που δεν καταλαβαίνουν από αστεία. Να ακούσουμε δύο τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου. Το ένα με τη φωνή του αξέχαστου Νίκου Ξυλούρη. «Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί». Με λόγια του Γιώργου Σκούρτη. Στην πρώτη εκτέλεση. Αυτό νομίζω γράφτηκε για μια ταινία του Μανούσου Μανουσόκη, αλλά δεν έχει και σημασία ακριβώς το πώς και πού. Σημασία έχει ότι αυτό το τραγούδι μας φέρνει αυτόματα στο μυαλό εκείνα τα ζοφερά χρόνια.

Ηχητικό με το τραγούδι: Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί

Α. Β: Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Γιώργου Σκούρτη στην πρώτη εκτέλεση με τον Νίκο Ξυλούρη. Και εμείς συνεχίζουμε τη συζήτησή μας εδώ με τον Μάκη Μπαλαούρα, 53 χρόνια και 3 μέρες μετά τη δίκη των 11 σε αυτή την καταπληκτική καμπή του αντιδικτατορικού κινήματος που βεβαίως οδήγησε τέτοιες μέρες μετά στη κατάληψη της Νομικής με πολύ περισσότερο κόσμο. Αλλά πριν φτάσουμε στα απότοκα ας πούμε αυτής της υπόθεσης, να ρωτήσω πόση σημασία και πόσο ρόλο έπαιξε η μουσική στη ζωή σας εκείνα ειδικά τα χρόνια Μάκη.

Μ. Μ: Πάρα πολύ, εγώ και το γράφω και αυτό έχω θεωρήσει ότι τότε οι διανοούμενοι που ήταν και οι καλλιτέχνες και οι άνθρωποι, οι πνευματικοί άνθρωποι της εποχής δεθήκαμε. Αλληλοεπηρεαζόμαστε. Δηλαδή σου είπα προηγουμένως για τον Μαρωνίτη ότι έγραψε για μας και έγραψε ότι τον επηρεάσαμε με τη στάση μας.

Το ίδιο και οι καλλιτέχνες, η μουσικοί. Είπαμε το τραγούδι «Τα δώδεκα παιδιά». Είναι και πολλά άλλα που εμπνεύστηκαν από τον αγώνα τότε εναντίον της δικτατορίας και ο Θεοδωράκης και ο Μαρκόπουλος φυσικά και πολλοί άλλοι. Ο Λοΐζος. Άρα σαν να είμαστε αγκαλιασμένοι με αυτούς.

Α. Β: Ναι, καταλαβαίνω.

Μ. Μ: Πάρα πολύ. Δηλαδή η μπουάτ ήταν για μας ας πούμε εφαλτήριο. Δεν ήταν ότι απλώς πηγαίναμε για να ξεφύγουμε από το μυαλό μας να έχουμε μία επαφή. Ήταν και τόποι και χώροι στρατολόγησης. Βρίσκαμε κόσμο. Του λέγαμε έλα εδώ κουβεντιάζαμε μαζί τους. Τους πείθαμε. Πολλά πράγματα δηλαδή. Σημαντικός ο ρόλος. Και να πω και κάτι άλλο. Πότε θα κάνει ξαστεριά το ριζίτικο που το εμφάνισε ο Μαρκόπουλος με το Ξυλούρη, έγινε ο Θούριος μας.

Α. Β: Παραμένει ο Θούριος και σήμερα αυτό το τραγούδι. Δεν έχει χάσει την επικαιρότητά του.

Μ. Μ: Βεβαίως, βεβαίως.

Ο αγαπημένος φίλος και σύντροφος Πάνος Γεραμάνης

Α. Β: Έτσι ακριβώς. Να πούμε και για κάποιους άλλους ανθρώπους που δεν είναι πια στη ζωή αλλά που συνετέλεσαν αθόρυβα. Σιγοντάρισαν μάλλον αθόρυβα τον αγώνα σας. Ας πούμε ο μακαρίτης ο Πάνος ο Γεραμάνης που έχω διαβάσει μια καταπληκτική σου αφήγηση που πήγες να δώσεις ανυποψίαστος τότε στην Απογευματινή δούλευε; Δεν θυμάμαι πού ακριβώς.

Μ. Μ: Δούλευε στην Ακρόπολη ο Πάνος.

Α. Β: Και πήγες να δώσεις ένα αντιδικτατορικό μανιφέστο με τις υπογραφές σαν να μην τρέχει τίποτα.

Μ. Μ: Εμένα και του Παπαχρήστου.

Α. Β: Και πριν προλάβεις να φύγεις, ένας έτσι ευτραφής αλλά ευκίνητος τύπος σε πιάνει και σου λέει άνθρωπέ μου αυτά τα κείμενα δεν τα διακινούμε με τα ονόματά μας γιατί θα σε πιάσουν και κινδυνεύεις. Και σε έσωσε βέβαια ο Πάνος έτσι δεν είναι;

Μ. Μ: Ο Πάνος ήταν μια προσωπικότητα που δυστυχώς μας έφυγε πολύ νωρίς. Εξαιρετική από όλες τις απόψεις. Καταρχήν έχει μια δράση που δυστυχώς δεν αναφέρεται τόσο πολύ όσο θα έπρεπε. Στην δικτατορία ήταν ο άνθρωπος που έδινε τις ειδήσεις στους ξένους ανθρώπους. Έμπαινε σε ένα θάλαμο παρά το πάχος του, που έφτασε ο Θεοδωράκης μετά από την χούντα να του πει, γιατί του είχε πάρει συνέντευξη επί χούντας του Θεοδωράκη ο Γεραμάνης. «Μα εσύ πως χώραγες στο θάλαμο;».

Α. Β: Μέσα από το θάλαμο η συνέντευξη.

Μ. Μ: Ναι, ναι, ναι.

Α. Β: Χριστός και Απόστολος που λένε.

Μ. Μ: Ο Πάνος ήταν ο άνθρωπος για παράδειγμα καταλάβεις που έδωσε την είδηση ότι με έπιασαν, γιατί ήμουν αγνοούμενος, με έπιασε η ΕΣΑ. Ο Πάνος την έδωσε.

Α. Β: Κατάλαβα, κατάλαβα.

Μ. Μ: Και αυτό ήταν πάρα πολύ σημαντικό. Γιατί δεν μπορούσαν να μας διαλύσουν τελείως. Δεν μπορούσαν να μας κάνουν με ανήκεστο βλάβη. Ξέρανε πια ότι μας έχει η ΕΣΑ.

Α. Β: Και βέβαια να σημειώσουμε ότι ο Πάνος Γεραμάνης ήταν και παρέμεινε ορθόδοξος κομμουνιστής και δεν είχε πολλά πολλά ιδεολογικά με σάς τους αναθεωρητές. Αλλά σας αγαπούσε βέβαια.

Μ. Μ: Όχι, να σου πω. Όταν γνωριστήκαμε ο Πάνος είχε μία γκαρσονιέρα ακριβώς στην Πλατεία Εξαρχείων και μάλιστα μου είχε δώσει και το κλειδί και είχε πάνω από το κρεβάτι του μία μικρή γκαρσονιερούλα ήταν είχε φωτογραφίες της δίκης των Ρηγάδων με τα δύο κλιμάκια των Ρηγάδων και μετά έβαλε και τους 12 έβαλε και τη δίκη τη δικιά μας των 11, ο Πάνος. Δηλαδή δεν ήταν φανατικός. Βεβαίως έγινε στην πορεία συντάχτηκε με το ΚΚΕ. Και έχει μία πλάκα που θα την πω για ένα δευτερόλεπτο ότι όταν πέθανε ο Βάρναλης και είχαμε πάει στο νεκροταφείο ο Πάνος ήθελε να πετάξει μέσα στον τάφο του όπως και πολλοί άλλοι από το ΚΚΕ να πετάξουν τον Ριζοσπάστη και πατάει σε έναν τάφο ο Πάνος και όπως ήτανε χοντρός και βαρύς ήτανε φρέσκος ο τάφος πέφτει μέσα και έσπασε το πόδι του και έτσι είχε την τύχη από την άλλη μεριά να γνωρίσει τη γυναίκα του τη Ναυσικά. Μία εξαιρετική κυρία.

Α. Β: Α’ που ήτανε νοσοκόμα η Ναυσικά. Μέσω Ριζοσπάστη και μέσω του Βάρναλη…

Μ. Μ: Και τον κουβάλαγα εκεί πέρα να τον πάμε στο νοσοκομείο και έτσι… Ήτανε εξαιρετικός ο Πάνος

Α. Β: Επαυξάνω από τους καλύτερους ανθρώπους που γνώρισα. Έλα να ακούσουμε ακόμα ένα τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου που εδώ θα το ακούσουμε από τον ίδιο «Και εκείνος που σωπαίνει θα χαθεί θα χαθεί» λένε οι στίχοι του Μήτσου Κασόλα, είναι από την ταινία του Ντασέν και είναι ο Μαρκόπουλος εκεί αναμαλλιασμένος και παίζει στο πιάνο με τους φοιτητές που αναπαριστά την εξέγερση η ταινία και τραγουδάει ακριβώς αυτό το «παπα ντοπ ντοπ ντοπ» που καταλήγει στην επωδό «Και εκείνος που σωπαίνει θα χαθεί»

Ηχητικό με το τραγούδι: «Και εκείνος που σωπαίνει θα χαθεί»

Α. Β: Λοιπόν, πήραμε κλίμα και από τον Μαρκόπουλο...

Μ. Μ: Θέλω να πω κάτι για αυτό το τραγούδι. Να πω κάτι, Αλέξη, για αυτό το τραγούδι. Εγώ το είχα ακούσει από την Deutsche Welle που είχε βγει ο Θεοδωράκης τότε, η Μελίνα, ο Μαρκόπουλος λίγο πριν με πιάσουν στην ΕΣΑ. Και μου είχε εντοπιστεί στη μνήμη και προσπαθούσα να το ερμηνεύσω. Έδωσα δύο ερμηνείες εναλλακτικές. Η μία είναι ότι εκείνος που σωπαίνει, βλέπει τα γεγονότα, τη δικτατορία και σωπαίνει, θα χαθεί απ' την ιστορία, θα εξαφανιστεί απ' την ιστορία. Η άλλη που με βόλευε εμένα ερμηνεία είναι ότι αν σωπάσεις στα βασανιστήρια, θα χαθείς από τα βασανιστήρια, θα σε αφανίσουν. Και με βόλευε αυτό ότι προτιμούσα να με βασανίζουν και να είμαι σιωπηλός ακόμα και όταν με βασανίζουν. Αυτό ήταν το θυμάμαι.

Α. Β: Μάλιστα. Σαφές και αυτό που λες. Να πούμε ότι εσύ που διατέλεσες ο τελευταίος τεντιμπόης, έτσι, κατά τα δικά σου λεγόμενα, δεν το λέω εγώ, αυτές τις περιπέτειες του τελευταίου θα τις κάνεις βιβλίο που θα κυκλοφορήσει οσονούπω και όταν λέμε ως ο οσονούπω σε κανένα δίμηνο, έτσι, από τους εκδόσεις Θεμέλιο. Τον ιστορικό εκδοτικό οίκο.

Μ. Μ: Από το Θεμέλιο, ναι, το έχω το δώσει, γίνεται τώρα κάποιες μικροδιορθώσεις και θα πάρει τη σειρά του, πιστεύω, να βγει μέχρι την 21η Απριλίου, να έχει βγει αυτό το βιβλίο.

Α. Β: Ωραία. Και εφόσον τότε... Περιγράφει όλα αυτά τα πράγματα, ναι. Και εφόσον τότε δεν θα έχεις και το μικρό θέμα με την κοίλη που πέρασες, θα έρθεις από το στούντιο να το παρουσιάσουμε το βιβλίο, από τώρα σε αγκαζάρω και το ξέρεις.

Μ. Μ: Βεβαίως, βεβαίως, βεβαίως. Αλλοίμονο. Θέλω να ευχηθώ και εγώ πολύ χρόνο στο Κόκκινο και συμφωνώ με αυτά που άκουσα από τον Φοίβο Δηληβοριά να μην τα επαναλαμβάνω για να τελειώσει η εκπομπή, όπως θέλεις εσύ να τελειώσει.

Α. Β: Δεν προλάβαμε να ακούσουμε ένα μεγάλο τραγούδι σε διάρκεια του Μίκη Θεοδωράκη και του Μανώλη Αναγνωστάκη από τις Αρκαδίες, αυτός ο Χάρης 1944. Δυστυχώς δεν μπορεί να μπει.

Μ. Μ: Εγώ θέλω να πω μία φράση μόνο, ελπίζω. Εγώ, όταν σκεφτόμουν αν θα βγω από την ΕΣΑ και όταν βγήκα τραγούδαγα το τραγούδι του Σαββόπουλου «Κι αν βγω από αυτή τη φυλακή».

Α. Β: Θες να το ακούσουμε τώρα αυτό το τραγούδι. Η Δημοσθένους λέξη είναι να κλείσουμε αυτό το τραγούδι. Βεβαίως.

Μ. Μ: Και επίσης και το τραγούδι του Μίκη μαζί το πήγαινα, περπάτησα γύρω στα 12-13, δεν ξέρω πόσα, χιλιόμετρα είναι από την ΕΣΑ στον Άγιο Σώστη και τραγούδαγα αυτά τα δύο τραγούδια το βράδυ που μου απολύσανε, το «Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα».

Α. Β: Δρόμοι παλιοί βέβαια. Του Αναγνωστάκη οι στίχοι. Λοιπόν ακούμε τον Διονύση Σαββόπουλου στη Δημοσθένους λέξη από το Βρώμικο Ψωμί. Μάκη σε ευχαριστώ για όλα. Θα σε ευχαριστήσω και σε δύο μήνες που θα ξανάρθεις εδώ στο Κόκκινο να μας τα πεις από το στούντιο. Καλή επιτυχία στο βιβλίο που θα βγω.

Μ. Μ: Εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ Αλέξη που κουβεντιάσαμε. Και ο κόσμος το ευχαριστήθηκε. Οι νέοι άνθρωποι να μάθουν μερικά πράγματα.

Α. Β: Έτσι ακριβώς. Μείνετε συντονισμένοι λοιπόν φίλες και φίλοι μετά το Δελτίου Ειδήσεων επέρχεται η Μαρία Αθανασούλια. Ευχαριστώ τον Γιάννο Ηλιάδη και τον Παντελή Νταβανέλο, από τον Μάκη Μπαλαούρα και εμένα, τον Αλέξη Βάκη. Γεια σας και χαρά σας.